نگین آگار

کپک سیاه نان ( RHIZOPUS )

رده : Zygomycetes

راسته : Mucorales

خانواده : Mucoraceae

نام های عمومی : کپک نان،‌کپک ته سنجاقی

ریشه لاتین : برگرفته از دو کلمه ( rhizo ) ( ریشه ) و پسوند ( pus ) ( پا ) که به ریزوئید های قاعده اسپورانژیوفورها در بعضی از گونه های این جنس اشاره می کند.

زیستگاه و مقدار شیوع : ساپروفیت بوده و هم در محیط کشت آگار و هم در کشت بذر دیده می شود. معمولا در مدفوع حیوانات، خاک ها زندگی کرده و تجزیه کننده گیاه و جانور مرده می باشد. در منزل، بیشتر بر روی نان بیات یا بذور و میوه هایی که درست انبار داری نشده اند دیده می شود.

راه های انتشار : عمدتا و تنها راه انتشار آن هوا می باشد.

روش های کنترل : تصفیه هوا،‌ رعایت دقیق مقررات بهداشتی و استریلیزاسیون با بخار محیط های کشت آگار و بذور غلات.

علائم بیماری : بسیار شبیه به کپک سیاه سنجاقی می باشد. ریزوپوس در ظاهر به صورت یک توده نمدی هوایی بلند متراکمی از هیف های افراشته می باشد که نوک هر یک از آنها خاکستری تیره تا سیاه خاکستری می باشد.

مشخصات میکروسکوپی : یک شبکه هیفی خزنده ای که از کیسه های عمودی انفرادی بدون شاخه های جانبی که در قاعده خود دارای اندام ریشه مانند مشخصی می باشند منشا می گیرند در انتهای این کیسه های عمودی کیسه های کوچکی قرار دارند که بر روی آنها اسپورانژیوم های تیره رنگی جای دارند. بین این اسپورانژیوم ها و اسپورانژیوفورها مقداری فاصله وجود دارد که در صورت متورم شدن اسپورانژیوفورها، توده ای از هاگها درون پوشش نازکی است که به زودی پاره شده و هاگ های غیر جنسی را به هوا آزاد می سازند. با اتصال هر یک از این اسپورانژیوفورها به هم شبکه میسلیومی به هم پیوسته ای به نام استولون ایجاد می شود. با آمیزش جنس 2 هیف مکمل با هم اندام زایشی کروی به نام زیگرسپوریوم تولید می شود.

تاریخچه و کاربرد : این عامل به تنهایی باعث بیماری انسان نمی شود. در متون پزشکی سابق گزارشاتی مبنی بر عارضه زیگومایکوسیس ناشی از قارچ ریزوپوس صورت گرفته که در واقع این بیماری مربوط به جنس های دیگر Absidia و Mucor می باشد.

کلیات : این جنس همچون آسپرژیلوس و پنی سیلیوم از جمله عوامل آلودگی اصلی اسپان های بذری می باشد. این عامل بسیار سریع الرشد بوده و به خاطر شکل اندام هاگزای آن این اسم را بر آن ( کپک سنجاقی ) گذارده اند. گونه ( R.nigracons ) R.stolonifer را در اصطلاح کپک سنجاق سیاه نامیده و قادر است دمای بستر کاشت را از 35 تا 40 درجه سانتی گراد افزایش دهد. در این مرحله نیز جمعیت های باکتری های حرارت دوست واقعی افزایش چشمگیری یافته که در نتیجه باعث از بین رفتن میسلیوم های قارچ خوراکی خواهد شد.