نگین آگار

با آگاهي از اهميت کشت و زرع و توجه به اين مطلب که بخش کشاورزيحدود 27% از توليد ناخالص ملي و 80% از محصولات اساسي مورد نياز کشور را توليد کرده و در صادرات غير نفتي نيز سهمي معادل 40% دارا مي‌باشد، در مي يابيم که بخش کشاورزي در هر کشوري مي‌تواند نقش بسيار مهمي را در توليد ناخالص ملي آن کشور ايفا کند. اين امر نيز از طريق توليد محصولات کشاورزي، مصرف در داخل و صادرات به ساير کشورها و ايجاد زمينه هاي اشتغال زايي امکانپذپر است. پس حفظ و توسعه اين بخش بايد در سر لوحه اهدافمان قرار گيرد.رشد سريع اين بخش علاوه بر دارا بودن اهميت در بهبود کيفيت زندگي 40% از مردم جهان که از راه کشاورزي امرار معاش مي‌کنند، براي تضمين عرضه کافي مواد غذايي تمام ملل جهان که جمعيت آنها با سرعت زيادي در حال رشد است، ضروري است. خوب است بدانيم ترويج و آموزش کشاورزي، اهرم عمران روستايي و بازوي قوي توسعه کشاورزي است که اين دو نيز خود بخشي از عمران ملي محسوب مي‌شوند و بدون توسعه کشاورزي، عمران ملي يا امکانپذير نبوده و يا لااقل در کشورهاي جهان سوم با دشواري همراه است.لذا آموزش و ترويج کشاورزي از ضروريات است چون موجب تسهيل پذيرش تکنولوژي مناسب و روشهاي جديد کشت و کار توسط کشاورزان و روستاييان شده و باعث مي‌شود که آنها سطح توليدات خود را افزايش دهند در تأمين مواد غذايي، ايجاد اشتغال جنبي مناسب و افزايش سطح درآمد کشاورزان برداشت. البته اين تکنولوژي جوان در شهرهاي بزرگ ايران با تأسيس کشت و صنعت هاي توليد قارچ بخصوص در اطراف تهران و با توجه به مناسب بودن شرايط جوي در اکثر نقاط ايران، در کشور ما در حال توسعه زيادي است.

پرورش قارچ خوراکي يکي از اين تکنولوژي هاست که توسط ترويج و توسعه آن مي‌توان گام مؤثردر استان هاي خراسان، کرمان، چهار محال و بختياري، کرمانشاه، خوزستان، مازندران، اصفهان و يزد نيز مراکز کشت قارچ موجودند."از لحاظ توليد قارچ در سطح جهان نيز چين با توليد ساليانه 2245800 تن، فرانسه با 232000 تن، هلند با 165350 تن، ايتاليا با 102000 تن، ژاپن با 336430 تن، انگلستان با 118000 تن، آمريکا با 344717 تن، کشورهاي عمده توليد کننده جهان مي باشند و کلاً در جهان سالانه 4264286 تن توليد قارچ داريم."

تقسيم بندي قارچها از نظر نوع دريافت مواد غذايي:

الف – تجزيه کننده اوليه: قارچهايي که قادر باشند مواد اوليه را خود تجزيه کنند و مواد غذايي خود را بدست آورند مثل قارچ های صدفی

ب – تجزيه کننده ثانويه: قارچهايي که محتاج به يک سري ميکروارگانيزمهايي هستند تا محيط کشت را تجزيه کنند تا قارچ بتواند روي محيط کشت تجزيه شده رشد کند. مثل قارچ دکمه ای

تقسيم بندي قارچها از لحاظ نوع زندگي:

الف – انگل: قارچهايي که روي موجودات زنده ديگر زندگي مي کنند و غذاي خود را بدست مي‌آورند.

ب – همزيستي: برخي از قارچها بصورت همزيست با ريشه گياهان هستند که به اين قارچها ميکوريزا مي‌گويند.

ج – ساپروفيت (گندروي): قارچهايي که روي محيطهاي مرده رشد مي‌کنند که قارچ های خوراکی جز این دسته میباشند

قارچ دکمه اي يکي از انواع قارچهاي قابل کشت است که تجزيه کننده ثانويه بوده و بايد برايش بستر غذايي تهيه شود. بهترين نوع بستر آن کمپوستي حاصل از بقاياي گياهي است و کاه و کلش گندم و برنج مي تواند چنين نقشي را (البته پس از اضافه کردن مقاديري آب و کود به آن) داشته باشد. در سيستم هاي صنعتي از سالنهايي با ابعاد مشخص استفاده مي شود و در سيستم استيلاژ يا قفسه اي که کمپوست را در قفسه هايي بذرکاري مي کنند روش دوم است و در نهايت سيستم کيسه اي که در آن از کيسه هاي نايلوني استفاده مي شود. براي توليد يک کلوني خوب و مطلوب از قارچ بايد داخل اين بستر مايه زني شود، مايه قارچ (يا همان هاگ خودمان) شامل ميسليوم يا ريسه هاي قارچ (انشعابات شاخه مانند) است ، اگر زير کلاهک قارچ دقت کنيد تيغه هايي به نام لامل و داخل آنها هاگهاي قارچ را خواهيد ديد. اين هاگها را در آزمايشگاه کشت مي دهند و از آن ميسليوم به دست مي آورند. براي تهيه آنچه در بازار به بذر قارچ معروف است دانه گندم پخته شده را استريليزه کرده.

ميسليوم هاي مورد نظر را با گندمها مخلوط مي کنند. اگر چنين مخلوطي را در شرايط استريل به مدت حداکثر 2هفته قرار دهيم قشر نازکي از ميسليوم روي تمام دانه هاي گندم تشکيل مي شود. پس چيزي که به عنوان بذر قارچ معرفي مي شود درواقع ملقمه اي از بذر غلات و ميسليوم قارچهاست وگرنه هيچ قارچي وجود ندارد که بتواند بذر توليد کند. پروتئين قارچ خوراکي از نظر رژيم غذايي پايين تر از پروتئين گوشت است ، چون بعضي از اسيدهاي آمينه موجود در آن کمتر از گوشت است ، از نظر دارا بودن پروتئين ، قارچ چيزي ميان گوشت و سبزيهاست.

ترکيبات قندي قارچ خوراکي نسبت به سبزيهايي مثل هويج و کلم بروکلي کمتر است اين ويژگي و ميزان انرژي متعادلي که مصرف قارچ به همراه دارد، سبب شده امکان استفاده از آن در رژيمهاي غذايي کم انرژي به بهترين شکل فراهم شود و اين در حالي است که مقدار ليپيد يا به قولي چربي موجود در قارچ خوراکي نسبتا کم است ، با اين اوصاف بايد گفت قارچها علي رغم ترکيبات مفيدي که دارند آنچنان که بايد مورد توجه قرار نگرفته اند. براساس تحقيقات مصرف 100گرم قارچ خوراکي تازه مي تواند بيش از يک چهارم نياز روزانه افراد بالغ به ويتامين هاي محلول در آب را تامين کند ، خصوصيات دارويي قارچها در طول تاريخ مورد توجه اقوام و ملل مختلف بوده و در بسياري از کشورها نقش مهمي در درمان سرطان به عهده داشته است ، مطالعات جديد خواص ضد توموري قارچ را هم مورد تاييد قرار مي دهند.

انواع روشهاي کشت قارچ صدفي: ‎

روشهاي کشت قارچ صدف:‏

کشت در کيسه: يکي از رايج ترين روش ها در کشت قارچ در اکثر نقاط جهان است. بعضي از مزاياي آن به شرح زير ‏است.

‏1- ريسک کمتري نسبت به روشهاي ديگر کشت دارد.

‏2- کنترل آسان آفات و بيماريها

‏3- امکان کشت در تمام طول سال

‏4- بازگشت سريع سرمايه

‏5- سرمايه گذاري اوليه کم

‏6- امکان کشت در خانه

روش کار : ابتدا بستر خود را انتخاب نماييد.

اگر از کاه استفاده مي کنيد بهتر است ابتدا کاه ها را خرد کنيد ( کاه هاي خرد نشده نيز قابل کاشت مي باشند). براي ‏ضدعفوني کردن کاه ها بايد آنها را بجوشانيد. براي اين کار بهتر است کاه ها را درون کيسه هاي پلاستيکي ريخته و آنها ‏را به مدت 45 دقيقه در آب جوش قرا دهيد ( 45 دقيقه از زماني که آب به جوش مي آيد). کاه ها را به مکان تميز برده ‏و 24 ساعت منتظر بمانيد تا آب اضافي آن خارج گردد . ‏

رطوبت مطلوب به نحوي است که وقتي يک مشت کاه را در دست فشار مي دهيد چند قطره آب از آن بچکد. قبل از ‏ريختن کاه ها (بستر ) در پلاستيک ( پلاستيک هاي خياري) بهتر است چند سوراخ در کف پلاستيک ايجاد نماييد.

کاههاي ضد عفوني شده را تا ارتفاع حدود 20 – 30 سانتيمتر در داخل کيسه هاي پلاستيکي ريخته و با دست خوب ‏فشرده نماييد، سپس بر روي آن يک لايه بذر بپاشيد و اين عمل را تا پر شدن کامل پلاستيک انجام دهيد. براي فشرده ‏شدن کاه ها بهتر است يک سوراخ در وسط کيسه ايجاد نماييم و در نهايت درب پلاستيک را ببنديد. ميزان بذر هر کيسه ‏بستگي به مقدار کاه و اندازه کيسه حدود 200-500 گرم مي باشد . ميزان رطوبت دما نور و ديگر شرايط در دوره ‏هاي رشد بسيار مهم است

کيسه هاي آماده شده را به مکاني تميز و فاقد آلودگي با حرارت 20-30 درجه سانتيگراد برده .ميزان دما در هفته اول ‏بسيار مهم مي باشد .

بعد از سفيد شدن کامل پلاستيکها با ميسليومها ( 20 تا 30 روز بعد از کاشت ) پلاستيکها را با تيغ برش دهيد و يا آنها ‏را به طور کامل از بسته جدا نماييد تا قارچها فضاي مناسب براي رشد داشته باشند. تامين رطوبت در اين دوره بسيار ‏اهميت دارد. مناسبترين رطوبت هوا 85 تا 90 درصد مي باشد .

حداکثر تا يک هفته بعد از برش پلاستيکها قارچهاي کوچک در بدنه بستر ظاهر و پس از چند روز بزرگ و قابل ‏برداشت خواهند شد. بهترين زمان برداشت زماني است که لبه هاي قارچ به سمت بالا بر نگردد . براي برداشت قارچ ‏مي توانيد ساقه قارچ را با دست گرفته و بپيچانيد. در صورت رعايت کامل شرايط و حفظ دما، نور، رطوبت و غيره ‏با روش فوق مي توانيد 3-4 هفته قارچ برداشت نماييد. فاصله کيسه ها از يکديگر حدود 30 سانتيمتر بايد باشد تا از ‏تداخل کلاهکهاي قارچ با يکديگر جلوگيري گردد . ‏

در مکان هاي کوچک براي حفظ رطوبت مي توانيد با اسپري نمودن بدنه بستر از خشک شدن آن جلوگيري کنيد و اگر ‏چنانچه بدنه بستر خشک شد مي توان نسبت به آبياري آن اقدام نمود. براي بالا بردن ميزان رطوبت مي توانيد کف ‏اطاق را دائما با آب خيس نماييد، بهتر است از دستگاه بخار ساز يا در صورت امکان از کتري آب جوش استفاده کنيد. ‏براي تشکيل کلاهک و تغيير رنگ آن نور کافي لازم است

نور طبيعي اطاق، براي کشت کافي است. از ورود حشرات، بيماري ها و آلودگي ها به داخل مکان پرورش حتما ‏ممانعت گردد و در صورت مشاهده مگسهاي ريز ( مگس سرکه ) نسبت به مبارزه با آنها اقدام گنيد.

در صورتي که بذر آماده استفاده مي کنيد به چند نکته بايد توجه کنيد:

‏1- کيسه نايلوني حاوي بذر (اسپان) قارچ سالم بوده و فاقد پارگي يا چسب خوردگي مي باشد.

‏2- دانه هاي اسپان(بذر) قارچ فقط به رنگ قهوه اي(رنگ غلات) يا سفيد(ناشي از رشد ريسه ها يا ميسليوم قارچ ‏خوراکي) بوده و فاقد رنگ سبز يا سياه يا نارنجي( بيماري کپکي) مي باشد.

‏3- داخل نايلون بذر(اسپان) قارچ فاقد هرگونه قطرات آب مي باشد.

‏4- دانه هاي بذر (اسپان) قارچ حالت دانه بندي داشته و در صورت چسبيدگي با فشار دست به راحتي دانه دانه شود.

‏5- پنبه درب نايلون بذر(اسپان) قارچ سالم بوده و آلوده و کثيف نباشد.

در صورت تهيه بذر (اسپان) قارچ مناسب، امکان نگهداري آن در يخچال (دماي 4- 6 درجه بالاي صفر) تا 21 روز ‏ميسر مي باشد.

کشت در قفسه يا تاقچه: (کشت در قفسه در يک نگاه) مرحله قبل از تخمير و آماده کردن بستر، پاستوريزه و پر کردن، ‏بذر زني، دوره نهفتگي، ميوه دهي، برداشت محصول، تخليه

کشت در بطري: در اين روش بطري ها را از بستر پر کرده و آن را استرليزه کرده. آنها را در دماي 17-18 درجه ‏سانتي گراد و رطوت 65-70 درصد قرار مي دهند. حدود 25-20 روز طول مي کشد که به مرحله ميوه دهي برسد.

کشت روي کنده درخت: (درمناطق معتدل) دو روش اساسي براي کشت قارچ روي قطعات درخت وجود دارد. کشت ‏روي قطعات بزرگ چوب، کشت روي قطعات کوچک چوب در اين روش اسپان را روي قطعات درخت مي ريزند و ‏در شرايط مناسب رشد مي دهند. ‏

قارچ خوراکي دکمه اي:‏

الف ) خصوصيات بيولوژيکي ‏

مرفولوژي قارچ ‏

نام قارچ دکمه اي از شکل ظاهري آن در هنگام جواني مشتق شده است، هر چند که اين مرحله از رشد قارچ ناپايدار ‏بوده و قارچ در مرحله بلوغ به حالت چتري در مي آيد . اين قارچ عطر و طعم بسيار مطبوعي دارد . اندام باردهي که ‏مشروم ناميده ميشود، داراي يک ساقه است که کلاهک پهن و چتري شکل به نام پيلوس را نگه ميدارد . در سطح ‏زيرين کلاهک ، تيغه هاي متعددي وجود دارد . در هنگام جواني قارچ با پرده غشايي که از انتهاي کلاهک به پايه ‏وصل ميشود ، پوشيده شده است . قسمتي از اين غشا که پس از پاره شدن آن اطراف ساقه را فرا ميگيرد ، حلقه يا ‏آنالوس ‏ ‎ناميده ميشود . ساير خصوصيات قارچ فقط با ميکروسکوپ قابل مشاهده خواهد بود . ‏

بحث علمي ‏

‏1 – ساقه : ساقه به صورت مرکزي ، سفيد ، حلقوي ( استوانه اي ) و محکم است که پايه آن ضخميمتر ميباشد و به ‏تدريج که بالا مي آيد باريکتر ميشود و ابعاد آن 10 تا 15 *30 تا 120 ميليمتر است . در هنگام جواني قارچ ، پايه تا ‏زير حلقه آنالوس قابل رويت است . ‏

‏2 – کلاهک : کلاهک به راحتي از پايه ، قابل تشخيص است . رنگ آن سفيد ، کرم يا قهوه اي رنگ ، تقريبا صاف و ‏نرم و در بعضي موارد داراي پولکهاي کوچک ( فلس ) است . ‏

داراي سطح محدب بوده و در نهايت ممکن است کاملا پهن شود . در ابتدا کاملا سفيد است و به تدريج در اثر ساييدن ‏قرمز رنگ ميشود . بافت کلاهک گوشتي ، تيغه ها ازاد ، باريک و پرپشت ميباشد، که در ابتدا صورتي رنگ و به ‏تدريج که از سن آنها ميگذرد به رنگ قهوه اي در مي آيند . بازيدها هميشه داراي دو اسپورند . توده اسپور به رنگ ‏زرد مايل به قهوه اي تا قهوه اي روشن است ، اسپورها داراي ابعاد 5/4 تا 5/5 * 5 تا 5/7 ميکرومتر عموما بيضوي ، ‏شيلوسيستيديا ‏ معمولا گرزي و چنانچه تازه باشد داراي بوي مطبوعي است .

‏3 – مشخصات کلني در کشت خالص : کلني در روي محيط غذايي جامد به صورت شعاعي توسعه يافته و ميسيليومها ‏ضمن رشد انتهايي ، انشعابات متعددي نيز توليد ميکنند . تلاقي ( آناستوموزي ) در بين ميسيليومها عمل تبادل هسته را ‏امکان پذير ميسازد . از نظر شکل ظاهري کلني ، تفاوتهاي زيادي ميان سويه هاي مختلف وجود دارد . عموما کلنيها به ‏دو گروه عمده تقسيم ميشوند . ‏

کليگمن ( 1943 ) مشاهده کرد که گروهي ايزوله هاي قارچ با کلني خاکستري مايل به سفيد هستند ، ميسيليوم هوايي ‏کمتري توليد ميکنند و گروهي ديگر که ميسيليوم هوايي زيادي توليد کرده شکل پنبه اي به خود ميگيرند . ميزان و ‏اختلافات موجود در بين کلنيها و شکل کلني از نظر توليد بذر قارچ بسيار حايز اهميت است . ‏

جوانه زني اسپورها و چرخه زندگي ‏

در دو طرف تيغه هاي موجود در بخش زيرين کلاهک قارچ ، تعداد بسيار زيادي اسپور توليد ميشود . اسپورها بسيار ‏ريز بوده و با چشم غير مسلح ديده نميشود . توده اسپور به رنگ قهوه اي مايل به ارغواني است . براي تهيه نقش ‏اسپور ‎ پايه کلاهک را قطع کرده و آن را از سمتي که تيغه ها قرار گرفته اند چندين ساعت روي يک صفحه صفيد ‏کاغذي قرار ميدهند . براي جلوگيري از جريان هوا و ممانعت از خشک شدن سريع کلاهک ، ميتوان يک ظرف ( بشر ‏‏) را بر روي آن قرار داد . ‏

اسپور در اب مقطر جوانه ميزند ، ليکن براي توليد کلني ميباشند . درصد جوانه زني اسپور ‏با استفاده از بعضي مواد ، مانند کلروفرم ( به مدت 4 ساعت ) ، الکل اتيليک و غيره افزايش مي يابد. ‏

براي جوانه زني معمولا از محيط کشت مالت آگار استفاده ميشود . معمولا يک اسپور ، به تنهايي جوانه نميزند ، ولي ‏ميتوان آن را براي جوانه زدن و ايجاد ميسيليوم تحريک کرد . بهترين جوانه زني اسپورها در درجه حرارت 22 تا 25 ‏درجه سانتيگراد صورت ميگيرد . اگر چه بازيديوسپور ميتواند در دامنه وسيعي از (پي هاش)‏ ‎جوانه بزند ، اما ‏بهترين پي هاش براي جوانه زني ، پي هاش خنثي تا کمي اسيدي ( 6 تا 7 ) است ، جوانه زني درپي هاش پايينتر از 3 ‏و بالاي 9 متوقف ميشود . ممانعت غلظت بالاي گاز کربنيک ( بيش از 2 درصد حجمي ) از جوانه زني مشخص شده ‏است . ‏

وقتي يک اسپور جوانه ميزند ، لوله تندشي توليد ميکند ( يک رشته لوله اي باريک که هيف ناميده ميشود ) اين رشته به ‏سرعت رشد کرده و داراي ديواره عرضي ميشود و يک شبکه هيفي به نام ميسيليوم توليد ميکند . اين قسمت اندام ‏رويشي قارچ را تشکيل ميدهد که اندام باردهي يا مشروم را به وجود مي آورد. ‏

هر سلول از ميسيليوم داراي دو هسته ( ديکاريوت ) است . ميسيليوم رويشي ممکن است اسپورهاي ثانوي با ديواره ‏ضخيم يا نازک توليد کند .‏

اسپورهاي با ديواره ضخيم را کلاميدوسپور مينامند . سرانجام تشکيل اندام باردهي آغاز ميشود ( که آن را مرحله ته ‏سنجاقي يا مرحله اوليه نيز ميگويند . )‏

اين مرحله ، توسعه يافته و منجر به تشکيل دکمه و اندام باردهي بالغ يا کامل ( قارچ) ميشود . در قسمت زيرين کلاهک ‏اندام باردهي ، تعداد زيادي تيغه وجود دارد . ساختمان تيغه ها اهميت زيادي دارد ، زيرا در اين محل اسپورها تشکيل ‏ميشوند . در صورت تهيه يک برش عرضي از تيغه ها ، به شکل گوه اي يا مثلثي شکل ( سه گوش ) ديده ميشوند . ‏اسپورها در سطح خارجي تيغه ها به صورت يک لايه مشخص به نام لايه هيمينيوم تشکيل ميشود ، در صورتي که ‏قسمت مرکزي آن فشرده بوده و ازهيفهاي کم و بيش در هم بافته تشکيل شده که تراما ‏ ناميده ميشود. بازيدها در ‏طرفين تيغه ، تشکيل و لايه هيمينيوم را تشکيل ميدهند . بازيدها سلولهايي هستند که بازيديوسپورها در روي آنها به ‏وجود مي آنيد ، هر بازيد داراي دو اندام خار مانند به نام استريگماست که در انتهاي هر يک از آنها يک بازيدوسپور به ‏وجود مي آيد . در ابتدا هر بازيديوم جوان دو هسته دارد که با هم ترکيب شده ويک هسته ديپلوييد را به وجود مي آورند ‏در پي آن يک عمل ميوز و ميتوز انجام شده و چهار هسته هاپلوييد به وجود مي آيد . ‏

هر جفت از هسته ها با ورود به يک استريگما اسپور را به وجود مي آورد ، بنابراين هر اسپور بالغ دو هسته دارد . ‏دو هسته موجود در بازيدوسپور ممکن است داراي خصوصيات جنسي مشابه يا مخالف ولي ناسازگار باشد . در بعضي ‏موارد نيز ممکن است هسته ها داراي خصوصيات مخالف و سازگار باشند . ميسيليوم ناشي از اسپورهاي هسته ‏ناسازگار عقيمند و اندام باردهي به وجود نمي آورند . در صورتي که در ساير موارد ميسيليومي که از يک تک اسپور ‏حاصل ميشود ، خود بارور است ( اين ميسيليوم توليد اندام باردهي ميکند و از نظر تکنيکي يک هموتاليک ثانوي ناميده ‏ميشود ) حدود 79 درصد از بازيديوسپورها هسته ها غير خواهري دارند که سازگار بوده و ميسيليوم حاصل از آنها ‏خود بارور است . ‏

فيزيولوژي قارچ ‏

کشت خالص قارچ معمولا به دو طريق صورت ميپذيرد ، يکي از طريق کشت بازيديوسپورها و ديگري از طريقب ‏کشت بافت مشروم ( اندام باردهي ) ‏

الف : کشت اسپور- اسپورهاي تهيه شده ( جمع آوري شده ) در صورت عدم آلودگي يا ضد عفوني به کمک کلروفرم ، ‏براحتي روي محيطهاي کشت غذايي – مانند عصاره مالت – جوانه ميزنند . ( بيشترين درصد جوانه زني در اين محيط ‏صورت ميگيرد ) ميسيليوم حاصل از جوانه زني اسپورها ، به لوله هاي آزمايش حاوي محيط کشت مناسب آگار دار ‏منتقل ميشوند ، سپس در انکوباتور در حرارت حدود 24 درجه سانتيگراد نگهداري ميشود . ‏

کشت خالص تهيه شده با اين روش براي تهيه بذر قارچ مورد استفاده قرار ميگيرد . کشتهاي خالص حاصل از کشت ‏اسپورها به علت خصوصيات ژنتيکي متفاوت ، تنوع بسيار زيادي از نظر کميت و کيفيت محصول ، از خود نشان ‏ميدهند . ‏

ب : کشت بافت – برايت هيه کشت خالص از بافت ، ابتدا اندام باردهي ( مشروم ) مناسب را از نمونه مورد نظر ‏انتخاب کرده ، پس از شستن و تميز کردن ، آن را در محلول 5 درصد فرمالين قرار ميدهيم ، يا اين که در الکل خالص ‏فرو برده و به سرعت آن را از روي شعله عبور ميدهيم تا ضد عفوني شود . سپس در شرايط استريل ، يک تکه از ‏بافت دروني ساقه يا کلاهک را جدا کرده و روي محيط کشت مناسب منتقل ميکنيم . پس از رشد ميسيليوم ، ميتوان از ‏آن بذر ( اسپان ) تهيه کرد . روش کشت بافت در تهي و ازدياد سويه هاي بالا از نظر کميت و کيفيت ، بسيار مناسب ‏است ، زيرا کشتهاي خالص تهيه شده فاقد هر گونه تفرق صفات بوده و عينا شبيه نمونه مادري خواهند بود . ‏

ج : عوامل فيزيکي – همان طور که شرايط مطلوب آب و هوايي ، موجب ازدياد رشد گياهان زراعي و سبزيجات و ‏افزايش محصول آنها ميشود ، وجود شرايط مساعد باعث ازدياد رشد ميسيليوم و افزايش محصول در قارچ خوراکي نيز ‏خواهد شد .‏ ممکن است بهترين شرايط مطلوب براي رشد ميسيليوم ( رشد رويشي قارچ ) با شرايط لازم براي توليد محصول يکسان ‏نباشد . ‏

مرحله رويشي قارچ دکمه اي هوازي بوده و رابطه مستقيم با ميزان هواي آزاد موجود دارد . درجه حرارت براي رشد ‏ميسيليوم 24 تا 25 درجه سانتيگراد بوده و رشد ميسيليوم در درجه حرارتي پايينتر از 3 و بالاي 30 درجه سانتيگراد ‏متوقف ميشود . البته شرايط بهينه حرارتي براي استرينهاي مختلف قارچ ، متفاوت است . ‏

مطلوبترين درجه حرارت براي توليد اندام باردهي قارچ ، هنوز کاملا مشخص نشده است . بر اساس اظهارات و تجارب ‏پرورش دهندگان قارچ ، درجه حرارت مطلوب براي توليد اندام باردهي ، حدود 15 تا 18 درجه سانتيگراد است . اگر ‏چه امکان تشکيل اندام باردهي در حرارت 20 درجه سانتيگراد وجود دارد ، ليکن از کيفيت مطلوب برخوردار نبوده و ‏بسيار سبک و داراي بلوغ زودرس است . ‏

در درجه حرارت بالاي 20 درجه سانتيگراد اندامهاي باردهي در مرحله دکمه اي زرد شده و رشد آنها متوقف ميشود . ‏به تدريج که درجه حرارت از 15 درجه سانتيگراد پايينتر ميرود تشکيل و سرعت رشد اندامهاي باردهي نيز کاهش مي ‏يابد . ‏

رشد رويشي اين قارچ نيز مانند ساير قارچها در دامنه وسيعي از پي هاش ‏ ‎ ( 5/3 – 8 ) امکانپذير است ، اما ‏بهترين پي هاش براي رشد ميسيليوم برابر 6 و بهترين پي هاش براي تشکيل اندام باردهي برابر 9/6 ( تقريبا خنثي ) ‏است . ظاهرا نور تاثير مثبت يا منفي بر روي ميسيلبيوم از نظر توليد يا عدم توليد اندام باردهي ندارد . ‏

بعضي استرينهاي قارچ خوراکي ، رنگي است ، به ويژه کرم رنگها که نسبت به رشد در شرايط کاملا تاريک تمايل ‏دارند و وجود نور هر چند کم ، ( نور يک لامپ 50 وات در فاصله 10 متري ) باعث پيدايش رنگ قهوه اي در اندام ‏باردهي ميشود . ‏

گاز کربنيک و اکسيژن موجود در هوا بر روي رشد ميسيلبيوم در کشتهاي خالص اثر ميگذارد . توقف رشد ميسيليوم با ‏وجود گاز کربنيک به تجربه ثابت شده است . ‏

حتي وجود مقدار کم گاز کربنيک در هواي اطراف بستر قارچ، ميزان محصول را کاهش ميدهد . چنانچه غلظت گاز ‏کربنيک به بيش از 5 درصد برسد هيچگونه محصولي توليد نخواهد شد و در غلظت 1 درصد گاز کربنيک اندام باردهي ‏نامطلوب با ساقه هاي دراز و کلاهک کوچک به وجود مي آيد . ‏

د : احتياجات غذايي - تريشو‏ ‎ ( 1944 ) و بوس ‏ ( 1959 ) اولين کساني بودند که درباره مواد غذايي مورد ‏نياز قارچ خوراکي مطالعه کردند . هر چند اين مطالعات در مورد نياز غذايي ميسيليوم ( اندام رويشي ) صورت گرفته ‏و از نياز غذايي براي توليد اندام باردهي بحثي به ميان نيامده است ، اما شواهد زيادي نشانگر تفاوت مواد غذايي مورد ‏لزوم براي رشد ميسيليوم قارچ و توليد اندام باردهي ميباشد . هر چند رشد اوليه ميسيليوم ، براي توليد مراحل جنسي پايه ‏و اساس ضروري است ، اما بهترين منبع کربن را ترکيبات ناشي از تجزيه سلولز تشکيل ميدهد . ‏

طبق اظهارات تريشو ( 1944 ) قارچهاي خوراکي زراعي ابتدا همي سلولز را مورد حمله قرار داده و طي آن ‏زايلان را براحتي تجزيه کرده و در آن پيشروي ميکنند . در کشتهاي خالص بيشترين فعاليت رشدي روي ‏زايلوز و آرابينوز-1 ( هر دو قند پنتورند ) ‏ صورت ميگيرد . وجود يک منبع ازت مناسب مانند اوره ، ‏نمکهاي آمونيوم و اسيدهاي آمينه ، اسپاراژين ، آلانين و گلايسين براي رشد قارچ لازم است . اما وجود ازت نيتراته به ‏تنهايي نميتواند نيازهاي رشدي قارچ را تامين کند . ‏

در حلالي که پروتئينها ميتوانند باعث رشد مناسب قارچ شوند . واکسمن و نيسن ‏ ‎ ( 1932 ) براي عقيده اند که ‏ميسيليوم غالبا با استفاده از ترکيبات غير محلول ازت مانند پروتئين ، آنها را به ترکيبات محلول ازت تبديل ميکند . به ‏همين دليل غلظت ازت در داخل بافت ميسيليوم ( 44/6 درصد ) ، به مراتب بالاتر از ازت محلول موجود در محيط ‏است . کلسيم ، پتاسيم و منيزيم نيز براي رشد طبيعي قارچ لازم است . کلسيم با نقش بسيار مهم فيزيولوژيکي در محيط ‏کشت ، يک عنصر غذايي بسيار ضروري براي ميسيليوم است . همان طور که فسفر براي رشد ميسيليوم واجب است، ‏غلظت بالاي اين عناصر ( 0066 /0 مولار ) نيز بازدارنده رشد قارچ ميباشند، تريشو ( 1944 ) ‏

بيوتين و تيامين نيز براي رشد ميسيليوم لازم است . افزودن ايندول اسيد استيک و استرهاي اسيد الئيک و لينوليک باعث ‏افزايش رشد شده است . فرازر ‏  ( 1953 ) واردل و شيسلر ‏ ‎ ( 1969 ) آنورين ‏ ‎نيز احتمالا ‏از جمله موادي است که براي تحريک رشد قارچ دکمه اي ضروري است . ‏

ب : پرورش قارچ خوراکي دکمه اي ‏

‏1 – انتخاب سويه : براي به دست آوردن محصول مناسب ، ضروري است در هر مرحله از کاشت ، نمونه هايي ‏انتخاب شوند که ضمن سازگاري هر چه بيشتر با شرايط موجود، بيشترين و بالاترين ميزان محصول را چه از نظر ‏کيفيت و چه از نظر کمي در واحد سطح توليد کنند . رسيدن به اين مقصود ، جز از طريقب انتخاب سويه هايي که از ‏نظر ميزان محصول ، شکل ظاهري و بازارپسندي ، قدرت تحمل شرايط نامساعد و مقاومت در برابر امراض و آفات – ‏مطلوبترين شکل ممکن – را داشته باشند ، امکانپذير نيست . ‏به تازگي تعدادي سويه از ارقام سفيد ، کرم و قهوه اي به دست آمده که شرايط مطلوب براي پرورش را دارند . ارقام ‏قهوه اي با منشاء طبيعي ، ظاهرا بهترين مقاومت را در شرايط نامناسب از خود نشان ميدهند و قدرت تحمل آنها در ‏مقابل شرايط نامطلوب بهتر از ارقام سفيد است . يک سويه از قارچ سفيد برفي براي اولين بار در آمريکا به دست آمد ‏که توسعه يافته و به صورت سويه غالب در بيشتر واحدهاي کشت و صنعت قارچ ، در سراسر دنيا مود توجه قرار ‏گرفت . اما اين قارچ حساسيت بسيار و خاصيت انبارداري بسيار محدودي دارد . لذا در مناطقي که محيط سالنها تمايل ‏به خشکي دارند و رطوبت نسبي بسادگي قابل کنترل نيست ، بايد از قارچ قهوه اي استفاده کرد . ‏

‏2 – نحوه نگهداري سويه هاي : در مورد تهيه سويه ها سه روش شناخته شده وجود دارد که عبارتند از : کشت توده ‏اسپور ، کشت بافت و کشت ميسيليوم . ‏

با کشت متوالي ميسيليوم در روي محيط کشتهاي مناسب ، ميتوان طي سالهاي طولاني بذر سويه مورد نظر را تهيه کرد ‏‏. هر چند ممکن است کشت متوالي از يک استرين منجر به تفرق صفات در آن شود . فراهم کردن تهيه سويه به روش ‏کشت اسپورها ، فقط زماني امکان پذير است که قبل از استفاده وسيع ، با سويه مادر مقايسه و در صورت مطلوب بودن ‏اقدام به تهيه بذر شود . اين چنين کشتهايي که از کشت اسپور ناشي شده اند ، ممکن است اختلافات ژنتيکي متعددي از ‏خود نشان دهند . ‏

در کشت ، بافت يک قطعه کوچک از اندام باردهي قارچ در شرايط کاملا استريل جدا شده ، روي محيط کشت منتقل ‏ميشود . ميسيليوم حاصل از بافت ، ميتواند براي توليد بذر در دوره هاي متعدد استفاده شود . در بعضي موارد ممکن ‏است سويه ناشي از کشت بافت محصولي کمتر از کالچر مادري توليد کند . ‏

تجديد کشت ميسيليوم بايد هر سه ماه يک بار انجام شود . ضروري است در هنگام انتقال ميسيليوم ، بعضي از ‏خصوصيات ان مانند شکل کلني ( از نظر مجاور يا نمدي يا کرکي يا پنبه اي شکل بودن ) و چگونگي رشد ميسيليوم به ‏دقت کنترل شود . ‏

‏3 – بذر يا اسپان : ‏آن بخش از اندامهاي قارچ را که پرورش دهندگان هنگام کشت در بستر ، مورد استفاده قرار ميدهند در اصطلاح اسپان ‏ميگويند که مساوي بذر در مورد گياهان عالي در نظر گرفته ميشود . ‏

کيفيت بذر ، پايه و اساس موفقيت در توليد قارچ خوراکي است . چنانچه بذر فاقد کيفيت مطلوب مناسب باشد ، موفقيتي ‏در کشت قارچ حاصل نخواهد شد . هر چند ساير شرايط کاملا مهيا باشد . در گذشته – يعني زماني که پرورش قارچ ‏خوراکي مراحل اوليه خود را پشت سر ميگذاشت – زارعان براي تهيه اسپان با برداشت آن قسمت از خاک اراضي که ‏قارچ در آن ( به طور طبيعي ) رشد کرده بود به مقداري که فکر ميکردند ميسيليوم قارچ در آن وجود دارد ، بر ‏ميداشتند و سپس ان را روي بستري که از پيش اماده شده بود پخش کرده و پس از اين که ميسيليوم کاملا سطح بستر را ‏ميپوشاند از آن براي مايه کوبي ساير بسترها استفاده ميکردند . ‏

بخشي از آن را نيز خشک کرده و در مراحل بعدي مرود استفاده قرار ميدادند . ‏

تهيه اسپان خشک ، در ابتدا به صورت ورقه و يا تکه هايي از بستر که روي آن قارچ کشت داده شده بود صورت ‏ميگرفت . بعدا روش ديگري براي اين منظور ارائه شد و آن تهيه اسپان به صورت بلوکهاي آجري بود . روش کار به ‏اين صورت بود که کمپوست کود اسب و خاک رس را به صورت قالبهاي آجر به قطر 5 سانتيمکتر در مي آورند و با ‏ايجاد يک سوراخ در گوشه هر قالب در آـن مقداري کود اسبي حاوي ميسيليوم قارچ ، ( اسپان ) قرار ميدادند . پس از ‏رشد ميسيليوم قارچ و پوشش تمام قالب ، آنها را خشک کرده و در موارد نياز مورد استفاده قرار ميدادند . ‏

از آنجا که در هيچيک از روشهاي فوق از کشت خالص قارچ استفاده نميشد و شرايط نيز استريل نبود ، در هنگام ‏استفاده از اسپان بسياري از آفات و امراض نيز همراه با اسپان بر روي بسترها منتقل شده و خسارت ايجاد ميکردند . ‏

اولين بذر ناشي از کشت خالص در سال 1905 در آمريکا توليد و جايگزين سيستم قديمي توليد بذر شد . در حال حاضر ‏تهيه بذر ( اسپان ) در سراسر دنيا با استفاده از کشتهاي خالص قارچ صورت ميگيرد . توليد انبوه بذر از کشت خالص ‏به روش مطلوب و تحت شرايط کنترل شده صورت ميگيرد . وسايل و موادي که براي تهيه بذر به کار ميروند ، کاملا ‏استريل شده و پس از انتقال بذر بر روي بستر نيز به منظور جلوگيري از آلودگي ، هواي مورد نياز در سالنهاي ‏پرورش از درون فيلترهاي خاص عبور داده ميشود . ‏

قبلا کود اسبي کمپوست شده و ساقه توتون به عنوان محيط کشت مورد استفاده قرار ميگرفت . ‏

بلوکهاي اسپان نيز که به شکل بلوکهاي آجري تهيه شده بودند، خورده شده و با کمپوست بستر مخلوط ميشدند . ‏در سال 1931 سيندن غلات را به عنوان ماده مناسب براي توليد بذر قارچ معرفي کرد . ‏

ميسيليومي که در روي دانه هاي غلات رشد ميکرد ، راحت تر روي بستر پخش شده و به خوبي با آن مخلوط ميشد . هر ‏چند که اسپان تهيه شده از کود اسب براي توليد قارچ در بسترهايي که نسبت کربن به نيتروژن پايين بوده ، ترجيح داشت ‏‏. از طرفي اسپانهاي تهيه شده به وسيله بذور غلات به علت قرار داشتن ميسيليوم قارچ در سطح بذور ، ممکن بود در ‏اثر مقدار کمي از آمونياک توليدي در کمپوست از بين برود، در صورتي که در اسپانهاي توليد شده از کود اسب به دليل ‏رشد ميسيليوم در درون کود کاملا از بين نرفته و پس از تبخير آمونياک از بستر ، ميتوانستند دوباره رشد کرده، بستر ‏را بپوشانند . ‏

الف : تهيه بذر قارچ با کود اسب ‏

براي اين منظور ممکن است از کمپوست طبيعي و يا مصنوعي استفاده شود . ‏کود اسب کمپوست شده، کاملا شسته ميشود . تا بعضي مواد موجود در آن – که مانع رشد ميسيليوم قارچ ميشوند – از ‏آن خارج شود .p style=span style= /strong ‏اب اضافي کمپوست را خارج کرده و پس از اين که رطوبت آن به حدود 60 درصد رسيد آن را در شيشه هاي نيم ‏ليتري شير يا کيسه هاي پلاستيکي از جنس پلي پروپيلن ريخته و کمي آن را متراکم ميکنند . در شيشه ها يا کيسه هاي ‏پلاستيکي با درپوش پنبه اي بسته شده و در حرارت 121 درجه سانتيگراد به مدت 2 ساعت در اتوکلاو ، استريل ‏ميشوند . پس از سرد شدن محيط با استفاده از کشتهاي خالص ، قارچ مايه زني شده و در محل مناسب حرارت 22 تا ‏‏24 درجه سانتيگراد در تاريکي نگهداري ميشوند . قارچ دو هفته بعد از مايه زني رشد کرده ، بذر قارچ آماده استفاده ‏ميشود .‏ بذري که به اين شکل آماده شده ميتواند به عنوان ماده تلقيح ( نسل اول ) براي شيشه ها يا کيسه هاي پلاستيکي جديد نيز ‏مورد استفاده قرار گيرد. ( نسل دوم )

ب : تهيه بذر قارچ با استفاده از بذور غلات ‏

‏10 کيلوگرم گندم را به مدت 15 دقيقه در 15 ليتر آب بجوشانيد . شعله را خاموش کرده ، اجازه دهيد دانه هاي گندم 15 ‏دقيقه ديگر در آب جوشيده باقي بماند . ‏بدين ترتيب دانه هاي گندم کاملا نرم ميشود . گندمها را در يک صافي يا الک بريزيد تا آب اضافي آن خارج شود . ‏سپس انها را روي يک تکه پارچه يا کاغذ روزنامه و يا تور سيمي پهن کنيد تا خنک شده، آب موجود در سطح دانه هاي ‏نيز تبخير شود . به دانه هاي سرد شده مقدار 120 گرم سولفات کلسيم هيدراته ‏ و 30 گرم کربنات کلسيم ‏اضافه کرده ، خوب با آنها مخلوط کنيد . ‏سولفات کلسيم از بهم چسبيدن دانه ها جلوگيري ميکند و کربنات کلسيم پي هاش مناسب مخلوط را تامين ميکند دانه هايي ‏که به اين شکل آماده شده اند را در شيشه هاي شير نيم ليتري يا کيسه هاي پلاستيکي از جنس پلي پروپيلن بريزيد ( در ‏هر کيسه يا شيشه حدود 250 تا 300 گرم گندم جوشيده ) و پس از گذاشتن درپوش پنبه اي ، انها را در اتوکلاو حرارت ‏‏121 درجه سانتيگراد به مدت 2 ساعت استريل کنيد . پس از استريل ، مواد بايد داراي پي هاش ، 5/6 تا 7/6 باشد . ‏شيشه هاي حاوي داتنه گندم را با کشت خالص قارچ ، مايه کوبي کرده و در محيط تاريک با حرارت 22 تا 24 درجه ‏سانتيگراد نگهداري کنيد . پس از حدود دو هفته ، ميسيليوم قارچ سطح دانه ها را پوشانده و بذر آماده ميشود . ‏براي اين منظور ميتوان از ساير دانه هاي غلات مانند سورگم ، جو ، ارزن و غيره نيز استفاده کرد . ‏

ج – تهيه بذر قارچ با استفاده از پرليت ‏ ‎

اين روش را لمک ‏ ( 1971 ) پيشنهاد کرد. پرليت ماده اي است که در هزار درجه سانتيگراد افزايش حجم پيدا ‏ميکند . مواد لازم براي تهيه اسپان عبارتند از : ‏

پرليت ( 1450 گرم ) ‏

سبوس گندم ( 1650 گرم ) ‏

سولفات کلسيم ( 200 گرم ) ‏

کربنات کلسيم ( 50 گرم ) و آب ( 665 ميلي ليتر ) ‏

پس از مخلوط کردن اين مواد را داخل شيشه هاي نيم ليتري ريخته و استريل ميکنند . در انيجا نيز روش کار مانند آنچه ‏در مورد غلات گفته شده، ميباشد . اسپان توليد شده براحيت از هم پاشيده و به نسبت ارزان تمام ميشود . علاوه بر اين ‏براي مدت زمان طولاني، قابل نگهداري است . ‏

‏4 – کمپوست : ‏براي پرورش قارچ سفيد دکمه اي ، نياز به مواد خاصي است تا بتواند ضمن تامين مواد غذايي مورد لزوم قارچ و توليد ‏محصول مناسب ، امکان رقابت قارچ با ساير ميکروارگانيسمها را فراهم آورد . ‏در شيوه هاي سنتي پرورش قارچ خوراکي ، کود اسبي کمپوست شده ، مناسبتريت بستر قارچ را تشکيل ميداد . اين ‏بسترها قادر به تامين حدود زيادي از مواد غذايي مود لزوم قارچ ميباشند .‏ به همين دليل کاربرد وسيع آنها نتيجه بسيار مطلوبي داشت . در حال حاضر از ساير مواد به ويژه بقاياي گياهي و مواد ‏زايد سلولزدار کارخانجات قند ، نيشکر ، چوب و کاغذ ، روغن نباتي و غيره، براي تهيه کمپوست قارچ در دنيا استفاده ‏ميشود و نتايج مطلوبي نيز در برداشته است . ‏

الف : مواد و نحوه به عمل آوردن آنها براي کمپوست ‏

‏1 – مواد اصلي ‏

اين مواد عبارتند از کاه و کلش گندم همراه با کود اسبي يا بدون آن. ‏در صورت عدم دسترسي به کاه و کلش گندم ، از ساقه ساير غلات مانند جو ، برنج ‏، ذرت ، باگاس نيشکر و غيره نيز ممکن است استفاده شود . ‏هدف اصلي از مصرف اين مواد، تامين سلولز ، همي سلولز و ليگنين مورد نياز در بستر است . اين مواد شرايط ‏مطلوبي براي رشد ميکروارگانيسمهاي مفيد و شرايط مناسب رشد قارچ را در بستر فراهم ميکنند . ‏کاه و کلش برنج و جو  به دليل نرمي با سرعت بيشتري تجزيه ميشوند . لذا مواد فيبري و عناصر غذايي که در ايجاد ‏شرايط مطلوب در کمپوست نقش اصلي را به عهده دارند ، زودتر از دسترس خارج ميشوند ، بنابراين افزودن مواد ‏غذايي مورد لزوم در فواصل معين به محيط لازم است . ‏

‏2 – مکملهاي غذايي ‏

اين مواد به منظور کمک به تخمير و بهبود کيفيت کمپوست ، به آن افزوده ميشود و مهمترين انها عبارتند از : کودهاي ‏حيواني که بيشتر شامل کودهاي اسبي و کود مرغ است که کودهاي ناپايداري بود ه و سريع تجزيه ميشوند . ميزان ازت ‏در اين کودها از 1 تا 5 درصد متفاوت است . که علاوه بر تامين مواد غذايي در تراکم نهايي حجم کمپوست نيز ، ‏موثرند . کود گاوي براي کمپوست مناسب نيست . کربوهيدراتها از مواد غذايي مانند ملاسها ، دانه هاي تخمير شده ‏غلات و جوانه هاي مالت به آساني به دست مي آيند . ‏

‏3 – مواد غذايي کنسانتره ‏

اين مواد غالبا در جيره غذايي حيوانات مصرف ميشوند و شامل سبوس گندم ، سبوس جو ، پوسته برنج ، غلات تخمير ‏شده و مواد غذايي حاصل از دانه هاي ذرت ، سويا و کنف است . اين ترکيبات حاوي هر دو ماده ازت و کربوهيدرات ‏است و به تدريج احتياجات قارچ را تامين ميکنند . ازت موجود در اين مواد ، ممکن است از 3 تا 12 درصد تغيير کند . ‏ممکن است ميزان روغن و ساير عناصر و املاح معدني موجود در بعضي از مواد کنسانتره ، روي ارزش غذايي و ‏مواد ذخيره شده در قارچ ، تاثير زيادي داشته باشد . ‏

‏4 – کودهاي ازته ‏

ازت موجود در کودهاي شيميايي مانند سولفات آمونيوم ، اوره ، نيترات کلسيم ، آمونيم و غيره به سرعت آزاد شده و ‏رشد ميکروارگانيسمهاي موجود در محيط را تسريع ميکنند . ‏

‏5 – املاح معدني ‏

ترکيباتي چون موريات پتاسيم و سوپر فسفات کلسيم براي اين منظور مصرف ميشوند. سولفات کلسيم هيدراته ( جيپسم ) ‏و کربنات کلسيم با رسوب کلوييدهاي محلول در محيط و خنثي کردن چربيها ، از لزج شدن و به هم چسبيدن کمپوست ‏جلوگيري ميکنند . ‏انتخاب مواد مختلف در هر يک از موارد فوق با توجه به دو عامل ارزش اقتصادي و فراواني آنها صورت گرفته و در ‏کمپوست مورد استفاده قرار ميگيرد . کمپوستي که از مخلوط کاه و کود اسبي تهيه ميشود و در اصطلاح کمپوست ‏طبيعي ناميده ميشود و چنانچه مواد پايه کمپوست را کاه وکلش تکشيل داده و کود دامي مصرف نشود به آن کمپوست ‏مصنوعي ميگويند . ‏

ب : کاه و کلش گندم

استفاده از کاه و کلش براي تهيه بستر قارچ اولين بار به وسيله دانشمندي لهستاني به نام تريشو صورت گرفت . ‏وي در سال 1944 متوجه شد که قارچ بر روي ماده زايلز رشد مناسبي دارد . ‏نوعي از اين کربوهيدرات به نام زايلان در ساقه گندم به وفور يافت ميشود . استفاده از کاه وکلش باران نخورده ، براي ‏کشت قارچ مناسبتر است . ‏کلشهايي که يک سال از عمر آنها گذشته و رنگ زرد براق خود را از دست داده اند، در صورتي ميتواند مصرف شوند ‏که هنوز استحکام بافت آنها از بين نرفته باشد . ‏

چنانچه رشته هاي کاه و کلش زياد طويل باشند ، قبل از تهيه کمپوست بايد آنها را خرد کنند . اگر طول قطعات کاه و ‏کلش بيشتر از 8 تا 10 سانتيمتر باشد ، در موقع توده کردن به علت زيادي فاصله بين قطعات ، رطوبت را سريع از ‏خود عبور داده ودير کمپوست ميشوند . زيرا عمل تخمير در آنها بکندي صورت ميگيرد . وقتي طول قطعات کاه و کلش ‏کم باشد فاصله بين ذرات در موقع توده کردن کم شده و بيشتر متراکم ميشوند . لذا آب ديرتر از آن خارج ميشود و کلش ‏رطوبت بيشتري جذب ميکند . هواي موجود در کاه و کلش نيز خارج شده و تخمير بي هوازي در آن افزايش مي يابد . ‏کاه و کلشي که در بازار براي مصرف غذاي دام به فروش ميرسد . براي تهيه کمپوست کاملا مناسب است . ‏

تهيه کمپوست فرايندي ميکروبي است و نياز به افزايش فعاليتهاي بيولوژيکي کنترل شده در تمامي توده کاه و کلش دارد ‏‏. به گونه اي که بافتهاي گياهي مورد استفاده به طور کامل تحت تاثير آنزيمهاي قارچي و باکتريايي خاص قرار گيرند . ‏به محض انباشتن کاه وکلش خيس بر روي هم فعاليتهاي ميکروبي در آن آغاز ميشود . ذرات کاه و کلش کوتاه و شکننده ‏و مرطوب باشد ، بزودي تمامي قسمتهاي آن به وسيله ميکروارگانيسمها تجزيه ميشود و کمپوست سازي به سرعت ‏شروع شده و به طور مناسب و يکنواخت فرايند توليد کمپوست انجام ميپذيرد . ‏چنانچه قطعات کاه و کلش بلند ، براق و خشک باشد بايد با خرد کردن و شکستن قطعات، امکان فعاليت ميکروبي بر ‏روي آنها را افزود وبه تخمير آن کمک کرد . به طور کلي براي افزايش سرعت تخمير و ايجاد کمپوست يکنواخت ، ‏لازم است در بدو امر ميزان رطوبت و مقدار شکستگي قطعات کاه و کلش افزوده شود .

قارچهاي خوراکي صدفي:

Oyster mushroom

وجود گرما و هواي مرطوب در مناطق گرمسيري و نيمه گرمسيري محدوديتهاي عمده اي در امر کشت و پرورش ‏بسياري از قارچهاي خوراکي متداول ، مانند قارچ دکمه اي ‏Agaricus bisporus‏ و شي تاکه ‏Lentinula ‎edodes‏ ايجاد ميکند . قارچ چيني با رشد بر روي کاه برنج ، قارچي مناسب براي مناطق گرمسيري بوده و در اين ‏مناطق از اهميت زيادي برخوردار است . کشت و پرورش قارچهاي صدفي ، نسبت به ساير قارچهاي خوراکي ، بسيار ‏ارزان و کم هزينه است . انتخاب و پرورش اين قارچ در صنايع توليد غذايي ، براي کشاورزاني با درآمدهاي محدود ، ‏ميتواند منبع درآمدي مناسب باشد . گونه هاي پلوروتوس از جمله قارچهاي خوراکي ميباشند که در مناطق گرمسيري و ‏نيمه گرمسيري از رشد مطلوبي برخوردارند . ‏

در حال حاضر گونه هاي متعددي از قارچ پلوروتوس شناخته شده اند که با برخورداري از قدرت توليد بالا و کيفيت ‏مناسب ، در شرايط حرارتي بالا نيز رشد مطلوبي دارند . بسياري از گونه هاي پلوروتوس ميتوانند بر روي چوبهاي ‏پوسيده يا در حال پوسيدن و نيز در سطح تمام چوبهاي سخت و بقاياي چوبي از جمله خاک اره و ضايعات کاغذ و بقاياي ‏قهوه‏( تفاله قهوه ، پوستها ، ساقه ها و برگها ) ، ساقه هاي سبز موز ، پوست غوزه پنبه ، کنجاله پنبه ، بقاياي آگاو ، کنجاله ‏سويا و بسياري از مواد ليگنوسلولزي ديگر رشد کنند . ‏

کشت پلوروتوس در کشورهاي جنوب شرقي اسيا ، اروپا و آمريکا بسيار رايج است و در طول فصول رشد ، ميتوان آن ‏را پرورش داد . اغلب گونه هاي آن رشد ميسيليومي بالايي داشته و به راحتي مواد سلولزي را کلونيزه ميکنند به گونه ‏اي که قادرند اين مواد را قبل از تخمير ( کمپوست شدن ) تجزيه نموده و مورد استفاده قرار دهند . لذا قدرت ساپروفيتي ‏بالايي دارند . ‏

از نظر تغذيه و رفع گرسنگي و نيز احياي اقتصاد کشاورزي ، در کشورهاي در حال توسعه پرورش گونه هاي ‏پلوروتوس به ساير قارچهاي خوراکي ، از اهميت و امتياز بالايي برخوردار است . ‏در سال 2000 ميزان توليد قارچ صدفي از 169000 متريک تن در سال 1987 ، به 909000 متريک تن در سال ‏‏1990 افزايش يافته است . ‏

آنچه درمورد قارچهاي صدفي مهم و قابل توجه است ، تبديل توده سابستريت بستر به اندامهاي باردهي قارچ و راندمان ‏بيولوژيکي آن اغلب با بيش از 100 درصد است که از نظر توليد قارچ در دنيا ، حداکثر ميزان توليد محسوب ميگردد . ‏در مراحل تجزيه و تخريب کاه خشک ، حدود 50 درصد توده ، به صورت گاز دي اکسيد کربن ، 20 درصد به ‏صورت آب ، 20 درصد به صورت کمپوست مصرف شده ، 10 درصد نيز تبديل به ماده خشک اندام باردهي قارچ ‏ميشود . به طوري که اين مقدار ماده خشک ، معادل تبديل 25 درصد توده تر سوبستراي بستر به قارچ تازه است . اين ‏امر کاملا به مرحله و زمان برداشت قارچ نيز بستگي دارد . قارچهاي صدفي حاوي پروتئينهاي اصلي و ضروري بوده ‏که بر اساس وزن خشک قارچ مقدار آن برابر 35 – 15 درصد در منابع علمي گزارش شده است . اين قارچها همچنين ‏حاوي مقادير قابل توجهي از اسيدهاي آمينه آزاد است . ‏

به علاوه اين قارچها مملو از ويتامينهاي مفيد از جمله ويتامين ‏C ‎‏ ، ويتامين ‏B‏ ميباشد . تفاوتهاي موجود در گونه هاي ‏قارچ صدفي ، از نظر ميزان مواد غذايي ، به چند عامل بستگي دارد . از جمله مقدار پروتئين قارچ تحت تاثير نوع ماده ‏مصرفي در بستر و ميزان سوبسترا ميباشد . تفاوت ميزان ترکيب غذايي و عملکرد قارچهاي نژاد پلوروتوس بسيار ‏محرز است . براي اطلاع بيشتر به مقالاتي که در رابطه با

در خصوص مشکلات موجود در زمينه پرورش قارچهاي صدفي ، به طور اهم به سه نکته بايد توجه کرد : ‏

‏1 – اين قارچ خيلي سريع و زود فاسد ميشود ، به نحوي که فقط به مدت چند روز در فروشگاههاي مواد غذايي قابل ‏نگهداري است . ‏

‏2 – به علت پخش گسترده اسپورهاي قارچ در سالنهاي پرورش ، سلامت کارگران حساس با خطر جدي مواجه است . ‏نژادهاي بدون اسپور يا کم اسپور قارچ که زوايد کوتاه و گوشت ضخيم تري دارند ، مدت زمان بيشتري هم قابل ‏نگهداري ميباشند . همچنين پرورش دهندگان قارچهاي صدفي ، اين ارقام را بيشتر مورد توجه قرار ميدهند 3 – حشرات ‏زيادي وارد محل پرورش قارچهاي صدفي ميشوند که اقدامات لازم براي پيشگيري و مبارزه با آنها ، امري ضروري ‏است که پرورش دهندگان بايد مورد توجه قرار دهند . ‏

در مقايسه با ساير قارچهاي خوراکي ، قارچ صدفي بسيار مورد توجه حشراتي چون ‏‎ Phorid ‎‏ و ‏Sciarid ‎‏ ميباشد . ‏

اين حشرات با حرکت سريع و چرخشي خود در فضا و محيط اطراف قارچهاي مزبور و قارچهاي بالغ ، موجب ‏پراکندگي و انتشار اسپور آنها در محيط ميشوند . ‏

تاکسونومي قارچ صدفي : ‏

بيان يک تعريف دقيق از قارچها مشکل است آنها موجوداتي هتروترف ميباشند و جذب کننده غذا هستند بعضي از آنها ‏داراي ريسه ميباشند که بر روي سوبستره ( منبع غذايي ) گسترش مي يابد . يا به درون آنها رخنه ميکنند و همچنين ‏ممکن است ديواره سلولي داشته باشند . که معمولا جنس آن از کيتين ميباشد ( بعضي ها در ديواره سلولي سلولز دارند ) ‏‏. موجوداتي چند هسته و یوکاريوت ( هسته غشاء دار ) ميباشند به صورت ساپروفيت ، همزيست و انگلي زندگي ميکنند ‏ثابت ميباشند و در سطح جهان انتشار جغرافيايي دارند و بدين ترتيب به سلسله گياهان و جانوران تعلق ندارند و در ‏سلسله جداگانه قارچها ( ‏‎ Fungus ‎‏ ) طبقه بندي ميشوند . قارچ صدفي ‏‎ ) ‎‏ ‏Pleurotus .Spp‏ ) جزء راسته ‏اگاريکالز و رده بازيديوميست ميباشد که جايگاه تاکسونومي آن

سلسله ‏ Fungi

شاخه ‏ Amastigomycota

زير شاخه ‏ Amastigomycotina

رده ‏ Basidiomycetes

زير رده ‏ Homo Basidiomgcetidae

سري ‏ Hymenomycetes

راسته ‏ Agaricales

خانواده ‏ Pleurotaceae

جنس ‏ Pleurotu

گونه هاي قارچ صدفي: ‏

قارچ صدفي داراي گونه هاي متفاوت با خصوصيات رويشي و مرفولوژي گوناگون ميباشد و در سراسر دنيا انتشار ‏دارد . در هر کشور بنا بر ذائقه و فرهنگ مردم آن و شرايط اقليمي منطقه گونه ها و رقم هاي خاص ، رشد و پرورش ‏مي يابند . انتخاب گونه مناسب با شرايط آب و هوايي منطقه و فرهنگ و ذائقه مردمان آنجا شرط اساسي موفقيت در ‏توليد تجاري اين قارج ميباشد. مثلا در مناطق گرمسير گونه فلوريدا که مقاومت خوبي به گرما از خود نشان ميدهد ‏انتخاب مناسبي خواهد بود . ‏

بعضي از گونه هاي قارچ صدفي که در دنيا پرورش داده ميشوند عبارتند از : ‏

Pleurotus . Ostreatus

P.Eryngir

P.Florida

P.Flacellatus

P.Cystidiosus

P.Cotnucopiae

P.Sajor-Cajo

P.Sapidus

P.Pulmonarius

هرکدام از اين گونه ها داراي رقمهاي زيادي ميباشند که شرايط بهينه بستر و اقليمي خاص خود را جهت توليد ايده ال ‏نياز دارند . ‏اکثر قارچهاي صدفي که در ايران پرورش داده ميشود و به طور تجاري بذر آنها در بازار موجود است ، مربوط به ‏گونه هاي اوستراتوس ، ساجر کاجو ، پولمونارويس و فلوريدا ميباشد . يا اينکه از رقمهاي اين گونه هاي ميباشند که ‏اين رقمها توسط شماره خاص از يکديگر بر اساس خصوصيات آناتومي ، مرفولوژي ، و پرورشي تفکيک داده ميشوند .‏

روش تهيه اسپان ( ‏‎ Spawn‎‏) ‏

اسپان ( ‏‎ Spawn‎‏ ) يا بذر قارچ عبارت است از انتقال و پرورش ميسيليوم قارچ بر روي دانه غلات تحت شرايط ‏بهداشتي ، جهت اين کار بايد از ميسيليومهاي قوي و برگرفته از کشتهاي مادري ( ‏mother culture‏ ) استفاده نمود ‏که اين عمل توسط موسسات تحقيقاتي و با تجهيزات پيشرفته با رعايت اصول کامل تغذيه و بهداشتي انجام ميگردد ، ‏چنانچه کشت مادري اوليه بدون در نظر گرفتن اصول به نژادي ، اصلاحي و بهداشتي تهيه گردد ، ميسيليومهاي توليد ‏شده ضعيف خواهند بود و در نتيجه بذر توليدي فاقد قدرت و توان کافي جهت محصول دهي خواهد بود . لذا تهيه کشت ‏اوليه و همچنين بذر مصرفي بايد از موسسات و شرکتهاي معتبر انجام گيرد تا مشکلات جانبي ايجاد نگردد و عملکرد ‏محصول کاهش پيدا ننمايد . در اينجا به طور مختصر فرايند توليد بذر قارچ بر روي گندم توضيح داده شده است . ‏

ابتدا بذور گندم ( بهتر است از گندم ديم استفاده گردد ) را به خوبي شستشو داده و به مدت 24 ساعت مي خيسانيم ، ‏سپس به ازاي هر 1 کيلوگرم گندم 2 ليتر آب در ظرفي ريخته و به مدت 40 تا 50 دقيقه گندمها را ميجوشانيم به طوري ‏که گندمها به خوبي پخته و نرم گردند بايد مواظب بود تا گندمها بيش از حد له نگردند . سپس آب اضافي را خارج کرده ‏و گندمها را آبکش مينماييم . و بعد از آن بر روي ميزي ريخته و بين 6 تا 8 درصد کربنات کلسيم جهت تنظيم ‏‎ PH‎‏ به ‏آن اضافه ميکنيم، همچنين جهت جلوگيري از لزج شدن و به هم چسبيدگي گندمها به ميزان 17 تا 20 درصد پودر سنگ ‏گچ به آن اضافه مينماييم و گندمها را درون کيسه هاي پلاستيکي پلي اتيلني يا شيشه هاي پيرکس ريخته و درب آن را با ‏پنبه ميبنديم و به طوري که منفذ خروجي پلاستکي يا شيشه را به قطر 3 تا 4 سانتي متر اشغال نمايد . سپس بر روي ‏پنبه يک تکه پلاستيک پلي اتيلن قرار داده و با کش پلاستيکي آن را محکم به پلاستيک يا شيشه محکم مينماييم . ‏

سپس اين کيسه ها يا شيشه ها را درون اتوکلاو تحت 15 پوند فشار و دماي 121 درجه سانتيگراد به مدت 40 دقيقه ‏استريل مينماييم . بعد از اين مدت و سرد شدن کيسه ها درون هود ميکروبيولوژي و تحت شرايط کاملا استريل ميسيليوم ‏قارچ را به آن اضافه مينماييم و سريعا درب کيسه ها را بسته و درون انکوباتور در دماي 25 درجه سانتيگراد به مدت ‏‏10 تا 12 روز نگهداري مينماييم تا ميسيليوم قارچ اطراف تمام دانه هاي گندم و کل کيسه يا شيشه را بپوشاند و آماده ‏جهت کشت بر روي بستر گردد . چنانچه اسپان آماده شده بلافاصله کشت نگردد ميتوان آن را درون يخچال به مدت چند ‏روز نگهداري نمود ولي هر چه سريعتر کشت گردد کيفيت بذر بهتر خواهد بود و بهتر اين است که برنامه ريزي کشت ‏و تهيه بذر به نحوي باشد که اسپان اماده شده هر چه زودتر به بستر کشت اضافه گردد . چنانچه اسپان بيش از حد بماند ‏آب خواهد افتاد و فاسد ميگردد و چنانچه دماي محل مورد نگهداري بالا باشد ميسيليوم قارچ درون پلاستيک شروع به ‏رشد ميکند . لذا يکي از شروط اساسي موفقيت در اين کار استفاده از بذر سالم و قوي و تازه ميباشد ‏

مکان پرورش قارچ ‏

تفليد از طبيعت امري است که همواره در انتخاب مکان پرورش قارچ راهگشا خواهد بود و هر چه بتوان به محيط رشد ‏طبيعي قارچها نزديک گرديد و واحد توليدي را در آنجا بنا نمود به موفقيت بيشتر نزديک شده ايم . لذا بايد ملاحظه نمود ‏که در شرايط طبيعي قارچها در کجا رشد ميکنند و محيط هاي مرطوب ، خنک و سالم بهترين مکان جهت انتخاب ‏ميباشند . هر چند که پرورش قارچ درون محيط سر بسته صورت ميپذيرد و درون سالن ميتوان به طور ‏مصنوعي شرايط ايده آل را ايجاد نمود ولي به صرف انرژي نياز خواهد داشت تا رطوبت ، دما و تهويه مناسب را ايجاد ‏نمود و هميشه بايد در نظر داشت که شرايط بهينه ايجاد شده به طور مصنوعي به هر حال متفاوت با شرايط طبيعي ايده ‏آل خواهد بود . در وسط کوير لوت نيز درون سالنهاي مجهز و با امکانات پيشرفته نيز ميتوان شرايط مصنوعي و ‏مناسب رشد قارچ را ايجاد نمود ولي بايد در نظر داشت که چقدر انرژي صرف ايجاد اين شرايط ميگردد ‏

پس از حصول اطمينان از آب سالم مکان مورد نظر و انجام آزمايشات تجزيه آب بايد اقدام به ايجاد ساختمانهاي مربوطه ‏نمود . توليد قارچ درون سالنهاي پلاستيکي و ساختمانهاي ايجاد شده با مصالح ساختماني امکان پذير است که هر کدام از ‏اين دو روش محاسن و معايب خاص خود را دارا ميباشد و اين توليد کننده است که بر اساس توان اقتصادي و امکانات ‏موجود يکي را انتخاب ميکند . ‏

سالنهاي پلاستيکي ‏

ايجاد گلخانه هاي پلاستيکي به سبب هزينه اوليه کم جهت احداث ، داراي مزيت ميباشند . همچنين به دليل اينکه در ‏زمستان با اندک نور خورشيد گرم خواهند شد و رطوبت را درون خود به خوبي محبوس ميکنند مورد توجه ميباشند ولي ‏فرسوده شدن سريع و عدم عايقبندي مناسب از معايب اين روش ميباشد . البته جهت افزايش ميزان عايقبندي جدارها ‏ميتوان تمهيداتي اعمال نمود . مثلا يک پوشش دو لايه از پلاستيک که ما بين آن پوشال برنج قرار گرفته باشد توصيه ‏ميشود اين کار علاوه بر عايق نمودن جدارها از برخورد مستقيم نور خورشيد به کمپوست ها و از بين بردن قارچها ‏جلوگيري ميکند. امتياز خوب اين روش تامين رطوبت درون محيط پرورش به سادگي و عدم زايل شدن رطوبت ميباشد ‏‏. لذا چنانچه سرمايه اوليه جهت احداث ساختمانهاي گرانقيمت در دسترس نباشد جهت شروع ، سالنهاي پلاستيکي قابل ‏توصيه مي باشند . ‏

سالنهاي ايجاد شده با مصالح ساختماني ‏

جهت ايجاد يک واحد توليدي قارچ صدفي به صورت مجهز قسمتهاي زير مورد نياز است : ‏

الف – آزمايشگاه توليد بذر ‏

ب – انبار ذخيره کاه و کلش ‏

ج – سالن کشت ‏

د – سالن انتظار ‏

آزمايشگاه توليد بذر ‏

‏- يک آزمايشگاه به دستگاهها عمده زير نيازمند خواهد بود : ‏

‏1 – انکوباتور ‏

‏2 – اتو کلاو ‏

‏3 – هود ميکروبيولوژي ‏

‏4 – يخچال صنعتي ‏

البته وسايل ديگري نيز مورد نياز ميباشد که عبارتند از : چراغ آزمايشگاه ، ديگ اجاق گاز جهت جوشاندن غلات ، ‏قفسه جهت طبقه بندي ، ظروف آزمايشگاهي و . . . ‏

يک واحد توليد قارچ در صورتي موفقيت خود را تضمين خواهند نمود که بذر مورد نيازش را بتواند توليد کند ، چون ‏هيچ گونه ضمانت دائمي از بابت بذرهاي خريداري شده از بيرون وجود ندارد . لذا توصيه ميگردد قبل از هر کار به ‏ايجاد يک آزمايشگاه توليد بذر اقدام گردد تا واحد توليدي در مراحل بعدي با مشکل مواجه نگردد . بسيار مشاهده گرديده ‏است که توليد کنندگان زيادي از اين نظر ضررهاي هنگفتي متحمل گرديده اند . چنانچه انکوباتور در دسترس نباشد ، ‏ميتوان يک اطاق کاشي کاري و قفسه بندي شده و کاملا بهداشتي را جهت اين کار انتخاب نمود . لازم است اين اطاق ‏قبلا کف و ديوارها و حتي سقفش کاشي يا سراميک شده باشد و کاملا صاف و قابل شستشو و ضد عفوني باشد که بعد از ‏قفسه بندي آن را ميشويند و ضد عفوني مينمايند و به عنوان يک انکوباتور بزرگ از آن استفاده ميکنند. فقط کافي است ‏دماي درون آن 25 درجه سانتيگراد نگهداري گردد . اتوکلاو و هود ميکروبيولوژي و يخچال صنعتي جزء ضروريات ‏است که بايد تهيه گردند . يک آزمايشگاه از قسمتهاي زير تشکيل شده است . ‏

‏1 – اتاق تلقيح ‏

‏2 – اتاق انکوباتور ‏

‏3 – اتاق آماده سازي بذور غلات ‏

در اطاق آماده سازي بذور غلات را پس از جوشاندن درون ديگ جوش ، روي ميزهاي مخصوص ريخته و با اضافه ‏کردن پودر سنگ گچ و کربنات کلسيم دما و رطوبت آن را تنظيم ميکنند ، سپس درون کيسه هاي پلي اتيلن يا شيشه ‏هاي پيرکس ريخته و درب آن را با پنبه ميبندند و در اتوکلاو ميگذارند . پس از اتوکلاو کردن منتظر ميمانند تا دماي آن ‏پايين بيايد . سپس اين کيسه ها را درون اتاق تلقيح برده و زير هود ميکروبيولوژي و تحت شرايط استريل ميسيليوم هاي ‏پرورشي قارچ مورد نظر را به آن اضافه ميکنند . سپس سريعا درب آن را توسط پنبه مسدود نموده و به اتاق انکوباتور ‏منتقل مينمايند . آن را در دماي 25 درجه سانتيگراد به مدت 7 تا 12 روز نگهداري ميکنند ، پس از سفيد شدن کامل ‏کيسه توسط ميسيليوم قارچ، اسپان آماده کشت ميباشد . حال چنانچه چند روزي امکان انتقال اين اسپان بر روي بستر ‏کشت موجود نباشد ، ميتوان آن را درون يخچال نگهداري نمود . بايد در نظر داشت هر چه زودتر اين اسپان توليد شده ‏مصرف شود بهتر خواهد بود . ‏

انبار ذخيره کاه و کلش ‏

جمع آوري و ذخيره سازي کاه و کلش در فصل برداشت غلات به خاطر قيمت پايين امري ضروري مي باشد و جهت ‏نگهداري و حراست از آنها داشتن انبار بزرگ و مطمئن اجتناب ناپذير ميباشد . کاه و کلش نبايد در معرض باد و باران ‏قرار گيرند . زماني که سلولز کاه و کلش در تماس با رطوبت قرار گيرد ، ساير قارچها و ميکروارگانيسمها شروع به ‏تجزيه آنها ميکنند و در نتيجه مواد غذايي مورد استفاده قارچ پرورشي را از دسترس خارج ميکنند . ‏

سالن کشت ‏

اين سالن محوطه اي است که کاه و کلش ضد عفوني شده درون آن آورده شده و پس از تنظيم دما و رطوبت آن ، با ‏اسپان مخلوط ميگردد و درون کيسه ها يا جعبه هاي کشت ريخته ميشوند . به خاطر حساسيت کار لازم است اين سالن ‏قابل ضد عفوني باشد و کاملا سر بسته و هواي ورودي و خروجي آن قابل کنترل باشد .‏سطوح کف ، ديوارها و سقف بهتر است صيقلي و بدون خلل و فرج و قابل شستشو و ضد عفوني باشد . قبل از هر ‏کشت لازم است تمام قسمتنهاي آن به خوبي شستشو گردد ، به صورتي که بقاياي کاه و کلش کشت قبلي درون آن باقي ‏نماند و حتي الامکان از وسايلي چوبي و هر آنچه که داراي سلولز باشد در ساخت آن استفاده نگردد و چنانچه وسايلي از ‏اين جنس درون آن ميباشد خارج گردد . چون به مرور زمان و به علت وجود رطوبت دائمي ، منبعي براي رشد ‏قارچهاي رقيب و بيماريزا خواهند شد و در دراز مدت باعث آلودگي کمپوست ها ميگردند . چنانچه ديوارها و سقف از ‏کاشي يا سراميک باشند اطمينان دوچنداني حاصل خواهد شد و کف نيز بايد داراي شيب ملايم باشد تا آب اضافي ‏کمپوستها و آب حاصل از شستشو به راحتي خارج گردد . ‏پس از شستن تمام سالن توسط سموم قارچ کش بنوميل يا کار بندازيم به مدت 24 ساعت درب و منافذ آن را ميبنديم ،سپ ‏با انجام يک تهويه چند ساعته آماده کشت ميباشد . براي ضد عفوني د صورت تمايل از سم فرمالين نيز ميتوان استفاده ‏نمود . ‏

کاه و کلش ضدعفوني شده پس از ورود به اين سالن بر روي ميز کشت ( ميزي است فلزي به ارتفاع يک متر و ‏عرض 5/1 – 1 متر و طول دلخواه که بر روي ان يک توري فلزي کشيده شده است ) ، پهن ميگردد تا آب اضافي آن ‏از طريق سوراخهاي توري خارج گردد و توسط يک دستگاه هواساز يا فن کوچک که در يبک طرف ميز نصب گرديده ‏است ، رطوبت و دماي ان را تنظيم مينمايند . ( در صورت در اختيار نبودن هواساز از يک پنکه خانگي نيز ميتوان ‏استفاده نمود ) و دماي مناسب کشت 25 درجه سانتيگراد و رطوبت مناسب کشت 75 % ميباشد . تعيين دما به راحتي ‏توسط يک دماسنج که درون کاه و کلش قرار ميدهند امکان پذيرميباشد ولي جهت تعيين رطوبت به طور دقيق به يک ‏رطوبت سنج ديجيتال و سنسور حساس مخصوص نياز ميباشد و چون معمولا افراد چنين وسيله اي در اختيار داترند در ‏اثر کار زياد و تجربه به طور تخميني ميتوان آن را تعيين نمود ، جهت تعيين رطوبت به طور دستي و تخميني به ‏صورت زير عمل ميکنيم . ‏

يک مقداري کاه و کلش را در مشت خود گرفته و تا حدودي فشار ميدهيم ، چنانچه چند قطره اب از لابلاي انگشتان ‏دست خارج گرديد به طور تخميني رطوبت کاه و کلش 75 % خواهد بود . اگر آب کمتري خارج شد رطوبت آن کم ‏است و نياز به آب دارد و چنانچه آب خارج شده از لابلاي انگشتان حالت پيوسته داشت و قطره اي نبود رطوبت اضافي ‏دارد . ‏بهتر است هنگامي که رطوبت کاه و کلش زيادتر از حد نرمال است با زير و رو کردن آن و در معرض باد قرار دادن ‏در حين خنک کردن ان رطوبت اضافي را خارج نمود . ‏بعد از تنظيم دما و رطوبت کاه و کلش اماده کشت و اضافه نمودن اسپان ميباشد . تا درون کيسه ها يا قفسه ها ريخته ‏شود . ‏

لازم به ذکر است که پس از ورود کاه و کلش ضد عفوني شده به سالن کشت تا پايان عمليات کشت تمام درب و پنجره ها ‏بسته باشد و از ورود و خروج اضافي به اين سالن جلوگيري گردد . چون اکثر آلودگيهاي قارچي و کپکهاي رقيب به ‏طور هوازاد انتشار مي يابند و اسپروکيندهاي آلوده کننده آنها از طريق هوا به راحتي منتقل ميگردند و يک جريان هواي ‏آلوده کافي است تا هواي سالن کشت را آلوده نمايد و چنانچه بتوان کمپوست را بدون آلودگي از اين مرحله خارج نمود ‏موقفيت توليد بديهي است . ‏

سالن انتظار ‏

مکاني است که دوره رشد رويشي قارچ درون ان طي ميشود در اين سالن کمپوست ها نزديک به هم چيده ميشوند و ‏چون قارچ در اين مرحله به اکسيژن زيادي احتياج ندارد . تهويه زيادي لازم ندارد . دماي آن معمولا چند درجه بالاتر ‏از دماي سالن پرورش ميباشد و جهت بهره برداري بيشتر از مکان از اين سالن استفاده ميگردد . ميتوان به طور فشرده ‏تعداد زيادي کمپوست درون آن قرار داد . در صورتي که رطوبت محيط نيز کم باشد . خسارت چنداني به قارچ وارد ‏نخواهد شد . بعضي از توليد کنندگان قارچ در واحدهاي توليدي خود داراي سالن انتظار ميباشند و بعضي ديگر سالن ‏پرورش و سالن انتظارشان يکجا مي باشد . ‏

روشهاي کشت : ‏

با توجه به شرايط و امکانات و توانايي واحد توليدي يکي از روشهاي کشت را مي توان انتخاب کرد .

‏1 – کشت به صورت کپه اي ‏

‏2 – کشت به صورت جوي و پشته ‏

‏3 – کشت درون قفسه هاي توري پوشيده شده توسط پلاستيک ‏

‏4 – کشت برو روي ميز ‏

‏5 – کشت درون پلاستيک ‏

‏6 – کشت بر روي ميله استوانه اي ‏

‏7 – کشت درون جعبه هاي چوبي ‏

‏8 – کشت درون جعبه هاي پلاستيکي ‏

کشت درون پلاستيک : ‏

رايجترين روش بين توليدکنندگان قارچ صدفي کشت درون پلاستيک ميباشد . اندازه پلاستيکهاي مورد استفاده 60 × ‏‏40 يا 80 × 60 سانتي متر ميباشد که دربازار به نام پلاستيکهاي آجليلي معروف ميباشند . بعضي از توليدکنندگان ‏پلاستيکهاي مزبور را قبل از کشت توسط سوند به قطر يک تا دو سانتي متر و به تعداد 50 تا 60 عدد ، جهت تهويه ‏قارچ و همچنين خروج قارچها به هنگام تشکيل ، سوراخ مينمايند و بعضي آنها را بدون سوراخ کردن کشت مينمايند و ‏بعد از قرار دادن درون سالن کشت 2 تا 4 سوراخ کف آنها ايجاد مينمايند تا آب اضافي کاه و کلش خارج گردد و يک ‏عدد سوراخ بالاي پلاستيک ايجاد مينمايند و از روز سوم هر روز يک سوراخ به پلاستيک ايجاد مينمايند تا تهويه بهتر ‏صورت پذيرد و در آخر کار نيز قارچها از سوراخها قارچ شوند . ‏

ميتوان در پايان رشد کامل ميسيليومها درون کاه و کلش و سفيد شدن کامل ، پلاستيک را توسط تيغ تميز برش داد و از ‏سطح بستر جدا نمود ، البته لازمه اينکار ايجاد محيط مرطوب با رطوبت نسبي 80 تا 90 % ميباشد . هر چند که اگر ‏هيچگونه سوراخي بر روي پلاستيک ايجاد نشود قارچ رشد رويشي خود را انجام ميدهند و پلاستيک سفيد خواهد شد . ‏چون قارچ صدفي در مرحله رشد رويشي نيمه هوازي است و به اکسيژن زيادي نياز ندارد و آن مقدار جزئي اکسيژن ‏نيز که نياز دارد درون پلاستيک موجود است . فقط چنانچه آب کاه و کلش زياد است و در ته پلاستيک جمع شده است ‏لازم است چند سوراخ در کف آن ايجاد گردد تا آب اضافي خارج گردد ، چون تجمع آب اضافي سبب گنديدن کاه و کلش ‏خواهد گرديد . ‏

جهت سوراخ کردن پلاستيکها لازم است از تيغ ضد عفوني شده توسط الکل استفاده گردد تا آلودگي احتمالي وارد بستر ‏نگردد و همچنين محل سوراخ با پنبه آغشته به سم مالاتيون يا ديازينون 10 % پوشيده شود تا از تجمع مگسها و پشه ‏هاي ريزي که توسط بوي کمپوست جلب ميگردند جلوگيري بعمل آيد

جهت کشت ، کاه و کلش ضد عفوني شده را بر روي ميز مخصوص کشت يا پلاستيک پهن شده بر روي زمين مي ‏ريزند تا دما و رطوبت آن مناسب گردد . ( اين عمل را معمولا درون اطاق کشت انجام ميدهند ) ‏سپس به ارتفاع 20 سانتي متر کاه و کلش در ته پلاستيک ريخته و يک لايه بذر به آن اضافه مينمايند . بذر را معمولا ‏در اطراف پلاستيک ميريزند چون قارچ به صورت شعاعي رشد ميکند و وسط پلاستيک را خواهد پوشاند . سپس يک ‏لايه 20 سانتيمتر کاه و کلش و يک لايه بذر به آن اضافه ميکنند و اين عمل را تکرار ميکنند تا پلاستيک پر گردد . ‏لازم است لايه اول و آخر کاه و کلش را کمتر از ديگر لايه هاي کاه و کلش بريزند . ‏

چون در يک سمت آن بذر قرار گرفته است اين عمل به رشد يکنواخت و سريعتر کمپوست کمک خواهد کرد .بعد از ‏اضافه کردن يک لايه کاه و کلش مقداري آن را فشار ميدهند تا فاصله ميان بذر و کاه و کلش را کاهش دهند و به ‏يکديگر بچسبند و بذر بهتر بتواند رشد کند و پلاستيک کشت شده پس از بسته شدن درب آن توسط نخ ، قابل انتقال به ‏سالن پرورش ميباشند . در سالن پرورش ميتوان اين پلاستيک را توسط نخهاي بسته شده به سقف به صورت آويزان ‏قرار داد يا اينکه آن را بر روي طبقه هاي فلزي يا چوبي ايجاد شده به اين منظور قرار داد . چنانچه به صورت آويزان ‏قرار دهيم . استفاده کمتري از فضا خواهيم نمود و اگر بر روي طبقه هاي مخصوص قرار دهيم استفاده بيشتري از فضا ‏خواهيم کرد ، ولي اين کار مستلزم پرداخت هزينه اوليه ايجاد چنين طبقه هايي است . اين طبقه ها از قوطي هاي فلزي ‏ساخته ميشوند که به طول شش متر به موازات همديگر به فاصله 30 سانتيمتر قرار گرفته اند.‏

نردبانهاي مذکور را به فاصله 2 متر از يکديگر قرار ميدهند و قوطي هاي فلزي مذکور را بر روي پله هاي اين ‏نردبانها قرار ميدهند . تعداد طبقات يا پله ها نربدان بر اساس سقف سالن قابل افزايش ميباشد . ولي معمولا 3 الي 4 ‏طبقه استفاده ميکنند و پس از ساخت جهت جلوگيري از زنگ زدگي آنها را رنگ ميکنند . کمپوست کشت شده را بر ‏روي حد فاصل قوطي هاي به موازات جوش خورده مذکور قرار ميدهند و کمپوست ها را از يکديگر 30 سانتيمتر ‏فاصله ميدهند تا زماني که محصول توليد شد، قارچها بتوانند رشد کنند و محصول دو کمپوست مجاور در يکديگر تداخل ‏ننمايد .‏

در روش آويزان ، نخهايي از سقف به طرف پايين آويزان ميکنند و کمپوست آماده شده را با نخ آويزان ميکنند لازم است ‏محلي از سقف که نخ به آن آويزان ميشود کاملا محکم باشد و توانايي تحمل وزن کمپوست را داشته باشد . همچنين ‏کمپوستي که جهت اين روش تهيه ميشود لازم است تمهيداتي بر روي آن جهت آويزان کردن انديشيده شود . جهت اين ‏امر دو تکه چوب يا فلز 30 سانتيمتري از وسط به طور عمود بر روي هم قرار ميدهند و با نخ وسط انها را مي بندند و ‏آن را از بيرون در ته پلاستيکي که قرار است کشت شود قرار ميدهند و يک عدد نخ پلاستيکي محکم از ته پلاستيک به ‏اين چوبها وصل ميکنند و از وسط پلاستيک به بالا مي آورند به طوري که اين نخ در وسط پلاستيک قرار گرفته باشد و ‏اطراف آن را کمپوست احاطه کرده باشد . ‏

اين نخ را ميتوان درون سالن پرورش جهت آويزان کردن کمپوست استفاده نمود و پس از سفيد شدن پلاستيک به راحتي ‏ميتوان پلاستيک اطراف کمپوست با با تيغ تيز بريد و جدا نمود و ياينکه اطراف پلاستيک را سوراخ نمود . ‏

روش ديگر آويزان کردن، قرار دادن نخ به صورت بعلاوه در بيرون پلاستيک پس از کشت کردن آن ميباشد . البته در ‏اين روش به علت قرار گرفتن نخ در اطراف پلاستيک نميتوان آن را به راحتي و کامل جدا نمود ولي در صورتي که ‏هدف سوراخ نمودن کمپوست باشد ميتوان از اين راه نيز استفاده کرد ولي لازم است که در ته کمپوست چوبها يا فلزهاي ‏توضيح داده شده در روش قبل را قرار داد . در روش قبل نخ از وسط کمپوست خارج ميگردد ولي در اين روش چهار ‏عدد نخ از چهار طرف کمپوست ميگذرد و در بالاي پلاستيک اين چهار نخ به هم متصل شده و به سقف آويزان ميگردند ‏‏. ‏

در روش کشت درون پلاستيک پس از قرار دادن کمپوست ها درون سالن پرورش به مدت 10 الي 30 روز طول ‏ميکشد تا دوره رشد رويشي قارچ طي گردد و علت اختلاف زياد زماني جهت سفيد شدن مربوط به شرايط محيطي سالن ‏‏÷رورش و کيفيت اسپان و نوع بستر کشتي است که استفاده ميشود ، چنانچه کاه و کلش برنج استفاده گردد زمان سفيد ‏شدن کمتر مي باشد و اگر از براده چوب استفاده گردد اين زمان خيلي طول خواهد کشيد . اگر محيط پرورش سردتر از ‏دماي ايده آل قارچ باشد رشد آن کند خواهد شد و اين زمان افزايش خواهد يافت . ‏

چنانچه اسپان مورد استفاده از نسل ‏‎ F1‎‏ باشد و ميسيليوم پرورشي درون آزمايشگاه بر روي محيط غذاي کاملي رشد ‏داده شده باشد قدرت رويش بالايي خواهد داشت و سريع کمپوست را سفيد خواهد کرد چنانچه ملاحظه ميگردد عوامل ‏متعددي در رشد قارچ تاثير گذار ميباشند و جهت توليد و برداشت اقتصادي و در زمان مناسب شناخت تک تک اين ‏عوامل لازم ميباشد . ‏

پس از سفيد شدن کامل و يکنواخت کمپوست ، پلاستيک را جدا ميکنيم يا تعداد 50 الي 60 سوراخ بر روي ان ايجاد ‏کرده ايم که پين ها درم کل اين سوراخ تشکيل ميشوند و با رشد تدريجي قارچ از سوراخها بيرون مي آيد .‏

‏ لازم است پس از برداشتن پلاستيک رطوبت 80 تا 90 % محيط تامين شود و همچنين تهويه مناسب انجام گيرد ، چون ‏در مرحله زايشي قارچ به اکسيژن فراوان نيازمند ميباشد . در صورتي که پلاستيک را از کمپوست جدا گردد به علت ‏رشد ميسيليوم در بين کاه و کلش باعث به هم چسبيدن آنها به يکديگر ميگردد و از پاشيدگي و جدا شدنشان جلوگيري به ‏عمل مي آيد . ‏

پس از سفيد شدن کمپوست مدت 4 تا 7 روز طول ميکشد تا پينها ظاهر شوند و 3 تا 5 روز نيز طول ميکشد تا کاملا ‏بزرگ و قابل برداشت شوند تعداد 5 تا 7 فلاش قابل برداشت خواهد بود که فاصله هر فلاش با قسمت هفتم

شرايط مرحله داشت قارچ صدفي

بعد از کشت توسط هر يک از مراحل شـــرايط ايده آل محيط رشد و پرورش قارچ بر بازدهي و کيفيت محصول تاثيرگـذار ‏خواهد بود . قارچ دو مرحله رشد را طي ميکند که عبارتند از : ‏

‏1 – رشد رويشي‏

‏2 – رشد زايشي ‏

در رشد رويشي ميسيليومهاي قارچ درون بستر کشت اشاعه پيدا ميکنند و تمام آن را مي پوشانند که به آن اصطلاحاً سفيد ‏شدن کمپوست ميگويند و تا زماني که تمام بستر توسط قارچ پوشيده نگردد مرحله رشد زايشي آن شروع نمي شود ، در ‏واقع قارچ با تمام شدن دوره رشد رويشي و پوشاندن کل بستر احساس خطر انقراض ميکند و شروع به توليد اندام ‏زايشي مينمايد که همان ميوه قارچ ميباشد . که درون همان کلاهکهاي قارچ هاگ يا همان اندام زايشي توليد ميگردد . ‏اين هاگها در اصطلاح علمي به بازيديوسپور معروف ميباشد و چنانچه اين هاگها در محيط غذايي مناسب قرار گيرند ‏توانايي ايجاد هيف و نهايتاً ميسيليوم جديد را دارا ميباشد که باعث تکرار سيکل زندگي قارچ ميگردد . در زمان رشد ‏رويشي قارچ به اکسيژن کمي نياز دارد و چنانچه در اين مرحله تهويه کم درون سالن انتظار برقرار باشد اشکال بوجود ‏نمي آيد . دماي ايده ال رشد 25 درجه سانتيگراد ميشاد و نور جهت اين مرحله نياز نمي باشد . ‏

اگر رطوبت نسبي محيط کاهش يابد چون بسترها معمولاً توسط پلاستيک پوشيده شده اند تاثير کمي بر روي آنها خواهد ‏گذاشت ولي جهت عدم نياز به آبياري سطوح کمپوست در اثر کم شدن رطوبت سالن و متعاقباً بستر کشت بهتر است ‏رطوبت محيط بين 80 – 70 نگهداري گردد . چنانچه شرايط محيطي ايده ال را در اين مرحله ايجاد نماييم بين 10 تا ‏‏20 روز تمام بستر توسط ميسيليوم قارچ پوشيده خواهد شد و بعد از آن قارچ وارد فاز زايشي خواهد گرديد . ‏

قارچ در فاز زايشي به اکسيژن زيادي جهت رشد و نمو نياز خواهد داشت لذا ايجاد يک تهوهي مناسب کاملاً ضروري ‏ميباشد . ولي سعي شود تهويه به صورتي باشد که کوران هوا درون سالن ايجاد نگردد يک جريان ملايم و مدام هوا ‏جهت اين کار مناسب مي باشد جهت تحريک ميسيليومهاي قارچ به تشکيل گره ها و پين دهي مقداري نور نياز ميباشد در ‏اصطلاح علمي نور مورد نياز 2000 لوکس عنوان ميگردد که نور طبيعي سالن در روز به نحوي که اشياء به وضوح ‏ديده شوند کافي مي باشد و تاريکي مطلق در تمام مراحل رشد قارچ باعث عدم تشکيل گره هاي قارچ و پين دهي خواهد ‏شد و نور زياد و بيش از حد نيز مورفولوژي قارچ و رنگ انها را دچار تغيير خواهد کرد اين تغييرات به صورت دراز ‏شدن پايه ها يا کدر و مات شدن رنگ کلاهکها خواهد بود . رطوبت نسبي هوا در اين فاز بين 90 – 80 % ميباشد . ‏چنانچه رطوبت سالن کم شد و سطح بسترها خشک گرديد ميتوان به طور ملايم به آبياري سطح بستر اقدام نمود . ‏چنانچه آبياري سطح بستر انجام گردد ، رنگ سفيد سطح بستر از بين خواهد رفت که اشکال چنداني در توليد ايجاد ‏نخواهد نمود . ‏

جهت تحريک قارچ از فاز رويشي به زايشي يک شوک به کار سرعت خواهد بخشيد در طبيعت اين شوک به صورت ‏صداهاي شديد و ناگهاني رعد و برق اتفاق مي افتد . مشاهده مي شود که پس از يک رعد و برق ناگهاني و به دنبال آن ‏يک باران در بهار يا اواخر زمستان در طبيعت طور ناگهاني قارچها ظاهر ميگردند در حقيقت وارد شدن يک شوک صوتي و تامين رطوبت مورد نياز توسط ‏باران به طور طبيعي اين کار را در طبيعت انجام ميدهد و قارچهايي که دوره رشد رويشي خود را گذرانده بوده اند و ‏منتظر يک فرصت محيطي مناسب بوده اند با فراهم شدن شرايط سر از خاک بيرون مي آورند و اين دليل ديدن انبوهي ‏از قارچها در يک صبح بهاري پس از بارش باران ملايم شب قبل ميباشد . لذا در سالن پرورش مي توانيم اين شرايط را ‏به طور مصنوعي ايجاد نماييم و با ايجاد صداي ناگهاني و مصنوعي توسط ترقه يا صداي راديو ضبط و تامين رطوبت ‏مناسب از طبيعت تقليد نماييم . ‏

پس از تشکيل پينها مشاهده ميگردد که تعدادي از آنها پژمرده ميشوند و از بين ميروند که اين مسئله در فلاشهاي پاياني ‏شدت بيشتري ميگيرد . که اين امر مربوط به ضعيف بدون بستر کشت از نظر غذايي و همچنين ضعيف بودن اسپان ‏مصرفي ميباشد . به هر حال چنانچه تعدادي پين زيادي از تمام سطوح بستر خارج گردد بديهي است غذاي لازم جهت ‏تمام آنها تامين نگردد و تعدادي از آنها پژمرده و از بين بروند . جهت کم کردن اين پين مردگيها دو را وجود دارد . ‏استفاده از اسپان قوي و نسل ‏‎ F1‎‏ و غني نمودن کمپوست ‏

‏5 تا 7 روز پس از سفيد شدن کمپوست ها اولين پينها ظاهر ميشوند که ظرف 3 الي 4 روز بزرگ ميشوند و قابل ‏برداشت ميباشند و يک هفته پس از فلاش اول ، فلاش دوم ظاهر خواهد گرديد و هر هفته يک فلاش خواهيم داشت . ‏

معمولا پس از 4 تا 5 فلاش کمپوست را از سالن خارج ميکنند و کمپوست جديد جايگزين آن مينمايند . چنانچه کمپوست ‏در سالن باقي بماند فلاشهاي بعدي نيز خواهد داشت ولي قارچ توليد شده خيلي کم خواهد بود . از هر کمپوست يک يا دو ‏قارچ بوجود خواهد آمد . علاوه بر آن کيفيت مطلوبي نخواهد داشت و قارچهاي کوچک پژمرده و رنگ پريده اي توليد ‏خواهد شد و از نظر اقتصادي مقرون به صرفه نخواهد بود که در سالن باقي بماند و بهتر است به جاي آن يک کمپوست ‏جديد قرار گيرد

يکي از انواع قارچهاي خوراکي قارچ صدفي ( پلوروتوس اوستراتوس ) ميباشد که سرشار از پروتئين ، املاح معدني و ويتامينهاي مورد نياز بدن ميباشد و در واقع غذاي کاملي است که خواص مفيد گوشت و سبزيجات را با هم دارد و در شرايط کاملا بهداشتي و بدون استفاده از هر گونه کود شيميايي و حيواني ، سموم و خاک و با امکانات ارزان و در دسترس توليد مي شود .

پروتئين اين قارچ شبيه پروتئين گوشت ميباشد ولي به علت نداشتن کلسترول و چربيهاي مضر ، مضرات گوشت را ندارد و به لحاظ داشتن نوعي پلي ساکاريد ديواره سلولي بدن را در مقابل انواع سرطانها و تومورها مقاوم مينمايد .

وسايل مورد نياز

کاه و کلش گندم يا برنج( substrate )

بشکه ??? ليتري سربريده يا ديگ بزرگ

اجاق گاز

اسپان ( Spawn ) ( بذر قارچ )

کيسه کود شيميايي خالي

کيسه پلاستيکي به ابعاد ?? در ?? سانتيمتر ( پلاستيکهاي خياري

روش کار :

در صورت امکان بهتر است ابتدا کاه ها را به قطعات ? تا ? سانتيمتري خرد کنيد ( کاه هاي خرد نشده نيز قابل کاشت است .

کيسه هاي خالي کود شيميايي را تا نيمه از کاه گندم يا برنج پر کنيد .

کيسه هاي حامل کاه را در آب در حال جوش داخل بشکه يا ديگ ، به مدت ?? دقيقه قرار دهيد . بدين طريق کاه ها ضد عفوني خواهد گرديد .

کيسه ها را به مکان تميز منتقل نماييد و ?? ساعت منتظر بمانيد تا آب اضافي آن خارج گردد .

رطوبت مطلوب به نحوي است که وقتي يک مشت کاه را در دست فشار ميدهيدچند قطره آب از آن بچکد .

کاههاي ضد عفوني شده را به ارتفاع حدود ?? – ?? سانتيمتر در داخل کيسه هاي پلاستيک منتقل و با دست خوب فشرده نماييد . سپس بر روي آن يک لايه بذر بپاشيد . اين عمل را تا پر شدن کامل پلاستيک انجام دهيد . و در نهايت درب پلاستيک را ببنديد.

حدود ?-? لايه کاه و بذر روي همديگر قرار خواهند گرفت . در هر پلاستيک حدود ??? گرم بذر کافي است .

لازم است قبل از کاشت در کف کيسه پلاستيک تعداد ?-? سوراخ به قطر يک سانتيمتر ايجاد نماييد .

کيسه هاي کاشته شده به روش فوق را در مکاني با حرارت ??-?? درجه سانتيگراد نگهداري نماييد .تامين حرارت در هفته اول بسيار ضروري است .

بعد از سفيد شدن کامل پلاستيکها با ميسليومها ( ?? تا ?? روز بعد از کاشت ) پلاستيکها را با تيغ برش دهيد و يا آنها را به طور کامل از بسته جا نماييد تا قارچها فضاي مناسب براي رشد داشته باشند .

بعد از جدا سازي پلاستيکها بدنه بستر در معرض هواي خشک صدمه خواهد ديد پس نسبت به تامين رطوبت هوا به صورت جدي اقدام گردد . مناسبترين رطوبت هوا ?? تا ?? درصد ميباشد .

حداکثر تا يک هفته بعد از برش پلاستيکها قارچهاي کوچک در بدنه بستر ظاهر و پس از چند روز بزرگ و قابل برداشت خواهند شد . بهترين زمان برداشت زماني است که لبه هاي قارچ به سمت بالا بر نگردد . براي برداشت قارچ ميتوانيد ساقه قارچ را با دست گرفته و بپيچانيد .

در سطوح کوچک با اسپري نمودن بدنه بستر از خشک شدن بستر جلوگيري کنيد و اگر چنانچه بدنه بستر خشک شد ميتوان نسبت به آبياري آن اقدام نمود در اين صورت احتمال دارد رنگ کاه به درون قارچ منتقل گردد .

براي بالا بردن ميزان رطوبت ميتوانيد کف اطاق پرورش را دائما با آب خيس نماييد – براي تشکيل کلاهک و تغيير رنگ آن نور کافي لازم است .

نور مورد نياز جهت مکان کشت نور طبيعي اطاق کافي است .

فواصل بسترها از يکديگر حدود ?? سانتيمتر بايد باشد تا از تداخل کلاهکهاي قارچ با يکديگر جلوگيري گردد .

از ورود حشرات به داخل مکان پرورش جدا ممانعت گردد و در صورت مشاهده - مگسهاي ريز ( مگس سرکه ) نسبت به مبارزه آنها اقدام گردد .

جهت توليد مي توان از مکانهايي مانند : پيلوت منازل – انبارهاي خالي – گلخانه هاي پوشيده شده با پوشش و حتي پارکينگ استفاده نمود .

در تمام فصول مي توان نسبت به کاشت اقدام نمود . در زمستان و ماههاي سرد نسبت به گرم کردن مکان کاشت با بخاري يا شوفاژ اقدام نماييد

رشد سريع اين بخش علاوه بر دارا بودن اهميت در بهبود کيفيت زندگي 40% از مردم جهان که از راه کشاورزي امرار معاش مي‌کنند، براي تضمين عرضه کافي مواد غذايي تمام ملل جهان که جمعيت آنها با سرعت زيادي در حال رشد است، ضروري است.

خوب است بدانيم ترويج و آموزش کشاورزي، اهرم عمران روستايي و بازوي قوي توسعه کشاورزي است که اين دو نيز خود بخشي از عمران ملي محسوب مي‌شوند و بدون توسعه کشاورزي، عمران ملي يا امکانپذير نبوده و يا لااقل در کشورهاي جهان سوم با دشواري همراه است. لذا آموزش و ترويج کشاورزي از ضروريات است چون موجب تسهيل پذيرش تکنولوژي مناسب و روشهاي جديد کشت و کار توسط کشاورزان و روستاييان شده و باعث مي‌شود که آنها سطح توليدات خود را افزايش دهند.

پرورش قارچ خوراکي يکي از اين تکنولوژي هاست که توسط ترويج و توسعه آن مي‌توان گام مؤثري در تأمين مواد غذايي، ايجاد اشتغال جنبي مناسب و افزايش سطح درآمد کشاورزان برداشت. البته اين تکنولوژي جوان در شهرهاي بزرگ ايران با تأسيس کشت و صنعت هاي توليد قارچ بخصوص در اطراف تهران و با توجه به مناسب بودن شرايط جوي در اکثر نقاط ايران، در کشور ما در حال توسعه زيادي است. در استان هاي خراسان، کرمان، چهار محال و بختياري، کرمانشاه، خوزستان، مازندران، اصفهان و يزد نيز مراکز کشت قارچ موجودند.

از لحاظ توليد قارچ در سطح جهان نيز چين با توليد ساليانه 2245800 تن، فرانسه با 232000 تن، هلند با 165350 تن، ايتاليا با 102000 تن، ژاپن با 336430 تن، انگلستان با 118000 تن، آمريکا با 344717 تن، کشورهاي عمده توليد کننده جهان مي باشند و کلاً در جهان سالانه 4264286 تن توليد قارچ داريم.

مقدار پروتئین بالا:8/1تا 9/5درصد وزن تر قارچ دکمه ای و5/3درصد وزن تر قارچ صدفی

میزان بالای جذب پروتئین:70تا90درصدپروتئین مصرفی جذب می شود.

میزان انرژی پایین:85تا125کیلوژول در100گرم(مناسب رژیم غذایی)

چربی اندک:(1/0تا3/0درصدوزن تر)

( خواص مفید قارچها )

قارچها اثرات مفيدي در سلامتي انسان دارند، مثل رقيق کردن خون، جلوگيري از ايجاد و رشد تومورهاي سرطاني.

قارچ ها 80 تا 90 درصد، آب دارند و خيلي کم کالري هستند. آنها مقدار کمي چربي و سديم (نمک) و 8 تا 10 درصد فيبر دارند و يک خوراکي ايده آل براي افرادي هستند که مي خواهند وزن و فشار خون شان را کنترل کنند.

قارچ، منبع خوب آهن هستند

در هر 100 گرم قارچ، حدود يک ميلي گرم آهن وجود دارد.

برعکس خيلي از مواد غذايي گياهي، قارچ داراي فيتات نيست. فيتات جذب آهن و بعضي مواد معدني را در بدن کاهش مي دهد. بنابراين آهن موجود در قارچ به سرعت جذب مي شود.

قارچ منبع خوب پتاسيم و مس

قارچ يک منبع عالي پتاسيم مي باشد که اين ماده به کاهش فشار خون کمک مي کند و خطر سکته قلبي را پايين مي آورد. به طور متوسط قارچ portabella (تصوير مجاور) حتي از يک عدد موز و يا يک ليوان آب پرتقال هم بيشتر پتاسيم دارد.

يک واحد قارچ که شامل 5 عدد متوسط مي باشد، حدود 20 تا 40 درصد نياز بدن به مس را تأمين مي کند و اگر به طور مرتب خورده شود، به کاهش فشار خون کمک کرده و عملکرد سيستم ايمني بدن را بهبود مي بخشد.

قارچ منبع غني از سلنيوم

سلنيوم آنتي اکسيداني است که با ويتامين E کار مي کند و از سلول ها در برابر صدمات راديکال هاي آزاد محافظت مي نمايد. مطالعات نشان داده است افرادي که دو برابر مقدار توصيه شده در روز سلنيوم مصرف کرده اند، خطر سرطان پروستات در آنها تا 65 درصد کاهش يافته است.

يک مطالعه بر روي افراد مسن نشان داد، مرداني که مقدار سلنيوم خون شان کم است، در مقايسه با آنهايي که سطح سلنيوم خون بالايي دارند، 4 تا 5 برابر بيشتر در معرض سرطان پروستات قرار دارند

مطالبی در مورد قارچ سفید ( دکمه ای و صدفی )

قارچ سفيد طي رويش به انواع قارچ دكمه‌اي، قارچ با كلاهك بسته و قارچ با كلاهك باز تقسيم مي‌شود. قارچ دكمه‌اي در مرحله اول از رشد قارچ سفيد چيده مي‌شود و شكلي گرد، رنگي روشن، بافتي محكم و اندازه‌اي كوچك دارد. اگر در اين مرحله هم قارچ چيده نشود ،اندازه آن بعد از 24 ساعت، 2 برابر شده و تبديل به قارچ با كلاهك بسته مي‌شود. اين قارچ شبيه قارچ دكمه‌اي ولي اندازه آن كمي بزرگ‌تر است. اگر در اين مرحله هم قارچ چيده نشود در مرحله بعد قارچ با كلاهك باز به دست مي‌آيد. كلاهك اين قارچ به شكل فنجاني است و شكاف‌ها و تيغه‌هاي زير آن به چشم مي‌خورد. به طور معمول 3 تا 5 روز طول مي‌كشد تا قارچ دكمه‌اي كوچك به قارچ درشت با كلاهك باز تبديل شود.

هر چه قارچ بزرگ‌تر و رسيده‌تر شود، به همان ميزان طعم و مزه‌ آن بهتر مي‌شود؛ ولي اين قارچ به دليل رسيدگي زياد، ماندگاري كمتري داشته و مستعد فساد است و اگر بلافاصله بعد از خريد مصرف نشوند از ارزش تغذيه‌‌اي آن به مقدار زياد كاسته مي‌شود. براين اساس قارچ دكمه‌اي متوسط با كلاهك بسته يعني قارچي كه شكاف و تيغه‌هاي زير آن قابل مشاهده نباشد، مطلوب‌ترين و باكيفيت‌ترين نوع قارچ سفيد محسوب مي‌شود

قارچ‌هاي تغييررنگ داده را نخريد......!!!

هنگام خريد قارچ توجه كنيد كلاهك آن سالم بوده و صدمه نخورده باشد. بدانيد كه قارچ تركيبي يكپارچه است و اگر پايه آن كنده يا جدا شود، زود خراب خواهد شد.

در مورد دانه‌هاي ريز سياه‌رنگي كه گاهي روي قارچ‌هاي پرورشي ديده مي‌شود نيز بايد گفت اين دانه‌ها خاك پوششي استريل بستر قارچ هستند كه كاملا پاستوريزه بوده و هيچ ضرري براي سلامت انسان‌ها ندارند. براي جداكردن اين ذرات پيش از مصرف، قارچ را درون آبكش بريزيد و به مدت 2 دقيقه زير آب سرد بشوييد. توجه داشته باشيد كه بر اثر خيس‌كردن قارچ در آب، ويتامين‌هاي محلول در آب آن خارج و محصول آب زيادي را به خود جذب خواهد كرد.

ضربه، فشار، آسيب‌ فيزيكي و ماندگاري زياد منجر به فعال‌شدن آنزيم‌هاي مخرب و شروع واكنش‌هاي نامطلوب شيميايي در قارچ شده و باعث تيره و قهوه‌اي‌شدن و همچنين كاهش ارزش غذايي و در نهايت فساد محصول مي‌شود.

نكته ديگر قارچ‌هاي صدفي هستند. اين قارچ‌ها به دليل آن كه شبيه به صدف دريايي هستند به اين نام مشهور شده‌اند و در مقايسه با قارچ‌هاي سفيد، بافتي نرم و لطيف داشته و به پخت بسيار كمي نياز دارند و از نظر ارزش غذايي با قارچ‌هاي سفيد تفاوت چنداني ندارند.

آب‌پزكردن قارچ باعث از بين‌رفتن ويتامين‌هاي محلول در آب نظير ويتامين‌هاي گروه B و C آن مي‌شود. هر قدر زمان پخت كوتاه‌تر باشد، قارچ از بافت نازك‌تر و ظريف‌تري برخوردار خواهد بود، پخت طولاني باعث تراكم و سفتي بيشتر قارچ مي‌شود.

سرخ‌كردن قارچ در روغن زياد، آن را ثقيل، ديرهضم و پركالري مي‌كند. اگر قارچ هنگام سرخ‌كردن خيس باشد آب زيادي از خود پس مي‌دهد و به جاي برشته شدن با بخار مي‌‌پزد.مهم‌ترين راه براي جلوگيري از تغيير رنگ قارچ طي زمان نگهداري، آن است كه آنها را بلافاصله پس از خريد در پاكت‌هاي كاغذي مخصوص ميوه در دماي 2 تا 3 درجه سانتي‌گراد يخچال نگهداري كنيد. اين قارچ‌ها حداكثر تا يك هفته قابليت مصرف دارند

ارزش تغذيه‌اي انواع قارچ‌ها:

با وجود آن كه قارچ‌ها از بقاياي گياهي تغذيه مي‌كنند، ولي سرشار از پروتئين، كلسيم، فسفر، پتاسيم، كروم، آهن و منگنز بوده و فاقد سديم، كلسترول و چربي هستند و كالري بسيار كمي دارند به طوري كه در هر 100 گرم آن تنها 30 كالري انرژي نهفته است. پروتئين قارچ به دليل اهميت بالاي اسيدهاي آمينه برتري بيشتري نسبت به پروتئين سبزيجات داشته و بعد از لوبيا، نخود و عدس در صدر سبزيجات قرار دارد. پتاسيم برخي قارچ‌ها حتي از يك عدد موز يا يك ليوان آب پرتقال نيز بيشتر است و اگر به طور مرتب مصرف شود، باعث كاهش فشار خون، دفع مواد زايد و بهبود عملكرد سيستم ايمني بدن مي‌شود. كروم آن در كنترل طبيعي بيماري ديابت موثر است و مهم‌تر آن كه قارچ منبع سرشاري از ويتامين‌هاي ب كمپلكس بوده و مصرف آن خصوصا در فصول گرم سال به حد چشمگيري خستگي، بي‌حالي، بي‌حوصلگي و رخوت را رفع و به كسب انرژي و نشاط كمك مي‌كند. همچنين مصرف 2 تا 3 عدد قارچ خام يا پخته در وعده صبحانه به همراه مقداري جوانه گندم مي‌تواند انرژي مثبت و تحمل بالايي را طي روز در افراد مبتلا به افسردگي ايجاد نمايد. در ضمن قارچ به دليل عاري‌بودن از فيتات‌ها مي‌تواند به سرعت آهن خود را به بدن شما انتقال دهد و به همراه اسيدفوليك و مس از كم‌خوني پيشگيري كند. ويتامين D آن نيز اثر شگفت‌انگيزي در جذب و انتقال كلسيم به استخوان‌ها داشته و مي‌تواند از بروز پوكي استخوان جلوگيري كند.

قارچها دارای ویتامین های C(محلول درآب)،D(محلول درچربی)،EوK(محلول در چربی)،B12(محلول درآب)،B6(محلول در آب)،B1وb2(محلول درآب)،A(محلول درچربی)است.عناصر معدنی قارچ نیزبیش از سبزیجات ومیوه جات است.قارچ خوراکی دارای میزان چشمگیری پتاسیم،مس واهن است وقادراست فسفر مورد نیاز بدن راتامین کندکه این فسفر معمولا درتیغه های کلاهک موجود است. لایه های سطحی قارچ نیز دارای مقادیر زیادی اهن است که می تواند نیاز معمول بدن را تامین کند مس هم درکلاهک وهم در تیغه ها موجود است. باخوردن100گرم قارچ تازه نیاز روزانه بدن به پتاسیم تامین می شود.عناصری همچون منگنز(Mn)،مولیبدن(Mo)وبخصوص روی(Zn)به میزان مناسبی درقارچ خوراکی موجودند که این عناصر درفعل وانفعالات انزیمی بدن نقش دارند.قارچ ها به علت خاصیت کنترل چربی وقند خون برای مبتلایان به بیماری قلبی ودیابت مفید بوده وبعلت داشتن اسید فولیک برای اشخاص کم خون مفیدند. با توجه به موارد فوق،قارچ خوراکی غذایی بسیار ارزشمنداست که هم می تواند در کشورهای درحال توسعه که سوءتغذیه مشکل افرین است نقش موءثرخود راایفاکندوهم درجهان توسعه یافته که مواد غذایی پرانرژی بوفور یافت می شود،به علت پایین بودن کالری نقش مهمی درتغذیه وتعدیل کالری موجود درجیره غذایی جامعه بعهده گیرد.عناصرکادمیوم ونقره در فاضلابهای خانگی وصنعتی تصفیه نشده که برای آبیاری مزارع کشاورزی استفاده می شودتوسط گیاهان جذب ودرون بافت گیاهی ذخیره می شود.عنصرجیوه در کوداسبی حاصل ازپرورشگاههای اسب که جهت درمان بیماری آنها آمپول نیترات جیوه مورد استفاده قرار می گیرد،جیوه درون پهن اسب از بدن حیوان خارج می شود.در صورتی که برای تهیه بهترازضایعات کاغذ استفاده می کنیم باید توجه داشته باشیم که از ضایعات کاغذچاپ یا روزنامه که دارای مقادیر زیادی سرب می باشد استفاده نکنیم چون توسط ریسه های قارچ جذب می شود.

قارچ صدفیOyster mushroom

قارچ صدفی Pleurotus ostreatusدر خانواده پلوراتاسه وجنس پلوراتاسه وجنس پلوروتوس قراردارد.استفاده ازلفظ صدفی برای این قارچ بعلت پره ای شکل بودن پشت کلاهک وداشتن شکلی شبیه کفه صدف های دریایی است.سطح کلاهک صاف بوده ودر ارقام مختلف به رنگ های زرد،کرم،صورتی،خاکستری،آبی،سفید،قهوه ای کم رنگ دیده می شود.

شرایط محیط پرورش این قارچ مثل نور،دما،رطوبت وتهویه دررنگ وشکل قارچ اثردارد.قارچ صدفی ازگروه قارچهای ساپروفیت اولیه است.میسلیوم قارچ پس ازقرارگرفتن برروی مواد آلی با ترشح انزیم های تجزیه کننده که از انتهای ریسه ها ترشح می شوند،لیگنین،سلولز،همی سلولزموجود در مواد الی یاکاه وکلش را به موادغذایی موردنیازوقابل دسترس تبدیل کرده وجذب اندام رویشی می نماید.این قارچ ها قادرند مواد بسترراقبل از تخمیر تجزیه نموده ومورد استفاده قرار دهدوسپس به صورت توده ای سفیدرنگ(ریسه ها)بر سطح بسترکشت ظاهر می شود.پس ازرشدکامل ریسه هااز این توده های میسلیومی جوانه های سر سنجاقی (ته سنجاقی)بوجود آمده و به قارچ تبدیل میشوند.

متداولترین بستر رویش برای ان کاه گندم وجو وبرنج است که ارزان ودر دسترس می باشد. این مواد باید تازه بوده وعاری هز گل ولای ومواد خارجی باشند.همچنین کاه وکلش مزبورباید از افتاب وباران ورطوبت محفوظ مانده باشدتامواد غذایی موجود دران برای رشد قارچ حفظ گردد.کشت وپرورش این قارچ هانسبت به سایرقارچ های خوراکی بسیارارزان وکم هزینه است.بسیاری از گونه های پلوروتوس بر روی چوبهای پوسیده ویادرحال پوسیدن ونیز در سطح تمام چوبهای سخت وبقایای چوبی از جمله خاک اره،ضایعات کاغذ،بقایای قهوه وساقه های خشک شده موز،پوست غوزه پنبه،کنجاله سویا وبسیاری از ترکیبات لیگنین یا سلولزی دیگر رشد میکنند.درمرحله تجزیه وتخریب کاه حدود50%توده بصورت گازCO20،20% به صورت کمپوست مصرف شده،20%به صورت آب و10%نیز به اندام باردهی(ماده خشک) تبدیل می شود.

از کمپوست مصرف شده این قارچ بعنوان غذا برای دام وطیور استفاده شده،همچنین بعنوان یک کود عاری از آلودگی برای سبزیجات وگیاهان زینتی بکار می رود.قارچ صدفی با توانایی تولید مواد ضد نماتد به سالم سازی محیط رشد کمک می کنند.

font-family: text-align: justify;; Nazanin style== Nazanin